Wilfred Rubens: technology enhanced learning

Zal augmented reality binnen het onderwijs doorbreken?

Gaat augmented reality (AR) spoedig doorbreken? Als je 'Augmented reality' quickly becoming real mag geloven wel. Dankzij steeds krachtigere en slimmere mobiele telefoons, GPS, digitale kompassen en draadloos en snel internet komt een "computer-enhanced view of the world" onder het bereik van velen. En dus wordt er ook gekeken naar de mogelijkheden van deze technologie voor het onderwijs.

Het artikel beschrijft diverse voorbeelden van augmented reality. Je kijkt via de camera van je mobiele telefoon naar je omgeving en je ziet relevante foto's van Flickr, Wikipedia-pagina's of berichten op Twitter, die in de omgeving zijn gepost. Ook informatie over over restaurants, winkels en vertrektijden van bussen kan op deze manier zichtbaar worden. Een ander voorbeeld is volgens de auteur  het koppelen van zoekresultaten aan de locatie waar je je bevindt (volgens mij niet echt een voorbeeld vab AR).

Wat betreft onderwijstoepassingen geeft de auteur het voorbeeld van een video die toont hoe je omgeving er in de toekomst uitziet als gevolg van klimaatverandering. Vervolgens leer je wat je kunt doen om dat te voorkomen.

Het artikel laat ook sceptici aan het woord: wordt niet meer beloofd dan waargemaakt kan worden? Is de technologie volwassen (GPS kost veel batterijcapaciteit)?

Het artikel in eSchool News citeert ook een vertegenwoordiger van het Nederlandse bedrijf Layar:

Layar's goal is to create a "serendipitous experience" that lets you discover new things about your surroundings.

Persoonlijk denk ik dat daar vooral kracht van AR voor leren zal liggen. Augmented Reality maakt serendipity learning mogelijk. Dankzij AR wordt just-in-time en locatiegebaseerd leren mogelijk (zie ook Augmented reality maakt serendipity learning mogelijk). Leren in een authentieke en betekenisvolle context, waarbij sprake kan zijn van synergie tussen formeel en informeel leren. En het mooie is: je hebt er geen speciale educatieve applicaties voor nodig (ook al zullen die ongetwijfeld ontwikkeld worden). Je kunt volstaan met de technologie waarover je al beschikt. Tenminste: straks.

Ik verwacht daarom dat AR op termijn breder geadopteerd zal worden door het onderwijs dan bijvoorbeeld serious gaming.

Leveren investeringen in ICT wel voldoende op?

Ik ben nog steeds bezig achterstallig leeswerk in te halen. Zoals een artikel over een jaarlijks onderzoek onder CIO's en hogere IT-managers. Enkele opvallende bevindingen, die volgens mij ook herkenbaar zijn voor het onderwijs:

• ICT 'issues' zijn vaak organisatorische vraagstukken.
• De ICT-infrastructuur bestaat vaak uit losse componenten, niet uit een samenhangend geheel. Er is daardoor sprake van een inefficiënt gebruik en structurele overcapaciteit.
• Veel organisaties hebben last van de wet van de remmende voorsprong doordat technologische ontwikkelingen zich in snel tempo voltrekken.
• Vervanging van bestaande systemen staat vernieuwing in de weg. Cloud computing is voor veel organisaties nog een stap te ver (i.v.m. vraagstukken rond security, compliance en kosten om te te wapenen tegen onvoorziene omstandigheden).
• ICT-afdelingen hebben vaak te maken met te veel prioriteiten.
• Er vindt nog steeds onvoldoende afstemming plaats tussen de ICT-afdeling en de 'business'.
• Veel managers hebben onvoldoende inzicht in de gevolgen van de keuzes die zij maken op ICT-gebied.

Het probleem met de wet van de remmende voorsprong op het gebied van ICT, is dat deze wet blijvend zal zijn. Stel een grote onderwijsinstelling zou vanaf 'scratch' een volledig nieuwe ICT-infrastructuur gaan inrichten voor pak 'm beet 10 miljoen euro. Over een jaar of drie zou deze infrastructuur waarschijnlijk weer verouderd zijn. Hoe kun je dan aannemelijk maken wat deze investering jaarlijks heeft opgeleverd? Minder uitval? Betere leerresultaten? Een hogere doorstroom?

De kop van het artikel luist niet voor niets: Investeren in ICT. Een duivels dilemma.

Businessvoordelen dankzij web 2.0

Een paar dagen geleden schreef ik dat ik bij het doorvlooien van leesmappen een aantal zinvolle artikelen ben tegen gekomen. Bijvoorbeeld "Businessvoordelen van web 2.0" uit Managementscope (helaas niet online). Het artikel gaat over een onderzoek van McKinsey onder bijna 1700 topmanagers, over de waarde van web 2.0. Bijna 70% van de ondervraagden

"geeft aan dat er meetbare businessvoordelen zijn behaald dankzij Web 2.0, zoals innovatievere producten, effectievere marketing, betere toegang tot kennis en lageren transactiekosten."

Dankzij web 2.0 ontwikkelen bedrijven zich tot een genetwerkte onderneming. Opvallend is ook dat medewerkers tevredener worden met hun werk als web 2.0 tools worden ingezet. Een ander voordeel is dat bedrijven betere mogelijkheden voor co-creatie hebben, waarbij zij ook samen kunnen werken met klanten. 

Het artikel voorspelt ook dat internet leidend zal worden op het terrein van communicatie. Andere kanalen zullen slechts ondersteunend zijn.

Opvallend is wel dat het artikel zich sceptisch uitlaat over Twitter. Maar goed: twee jaar geleden noemde hetzelfde Managementscope web 2.0 nog een noodzakelijk kwaad en de economie van web 2.0 "een slang die in zijn eigen staart bijt".

OnderwijsInnovatie over digitale didactiek en de e-kubus

De decembereditie van OnderwijsInnovatie is uit. Daarin vind je onder meer een artikel over e-learning en didactiek van Arnout Vree en Diddo van Zand. De auteurs stellen hierin dat het onderwijs ICT vaak niet op een didactische manier inzetten. Eerlijk gezegd heb ik dit artikel met stijgende verbazing gelezen. Ik vind het  onsamenhangend geschreven, en ik mis diepgang. Ook staan er argumenten in met betrekking tot de moeizame adoptie van e-learning door het onderwijs, die je tien jaar geleden ook al tegen kwam. Vier voorbeelden:

• De rol van docenten verandert bij e-learning (van kennisoverdrager naar begeleider), en dat houdt hen tegen om e-learning toe te passen (oud argument).
• Een wiki wordt gepositioneerd als een technologie om kennis en vaardigheden over te brengen. Als je het hebt over ICT en didactiek, dan leg je deze relatie m.i. niet (meer spreek je eerder over kennisontwikkeling).
• De meerwaarde van e-learning voor het onderwijs richt zich op audio, video en interactiviteit.

  Wanneer een docent hierop focust, kan het leerproces transparanter verlopen. Zo kan een docent zien in welk deel van de leerstof veel fouten worden gemaakt, wie er al bezig is geweest met de stof en wie zich voorbereid heeft via diagnostische toetsen.

  De relatie tussen de genoemde meerwaarde en het volgen van vorderingen ontgaat mij volledig.
• Wanneer je echt e-learning wilt gaan inzetten, "dan moet er content ontwikkeld worden" (oud argument).

De omschrijving van het concept van de webcamtraining is wel aardig.

De E-kubus

Een tweede artikel gaat over een analysemodel voor curricula (de e-kubus). Dit model kent drie dimensies (assen):

• De wijze waarop ICT ten behoeve van leren wordt ingezet (van substitutie naar transformatie).
• De mate waarin leren meer of minder studentgecentreerd is.
• De mate waarin meer of minder sprake is van maatwerk binnen het onderwijs.

Elke as heeft bepaalde kenmerken. Vervolgens kun je het bestaande onderwijs hiermee analyseren, en tevens aangeven wat de gewenste situatie is. De e-kubus is in het kader van een promotieonderzoek ook toegepast binnen een aantal settings. Helaas gaat het artikel van onder meer mijn oud-collega Perry den Brok daar niet verder op in. Wel wordt aangegeven hoe het model kan worden gebruikt binnen veranderingsprocessen (docenten kunnen betekenis en vorm geven aan de kenmerken doordat deze expliciet benoemd worden).

Educational networking: web 2.0 voor professionalisering

Steve Hargadon van Elluminate heeft een beknopt paper geschreven over de rol van web 2.0 in het onderwijs. Volgens Hargadon heeft web 2.0 onze verhouding tot informatie drastisch veranderd, en geleid tot mogelijkheden voor gepersonaliseerd leren, buiten het 'formele onderwijs'. Hij doelt daarbij vooral op social networking technologie. Om de educatieve waarde ervan te benadrukken spreekt hij over "educational networking".

In zijn paper gaat hij eerst in op web 2.0. Hij schrijft onder meer dat het internet aanvankelijk gekenmerkt werd door 3 R's: Reading, Receiving, Researching (slechts een kleine minderheid was in staat om content te publiceren). Web 2.0 staat voor 3 C's: Contributing, Collaborating, Creating.

In zijn paper benadrukt hij de didactische waarde van web 2.0 (nodigt uit tot participatie, genereert betrokkenheid, appelleert aan creativiteit, stimuleert authentieke bijdragen, enzovoorts). Daarnaast ziet hij web 2.0 ook als een kans voor de professionele ontwikkeling van onderwijsgevenden.

Dankzij educatieve netwerken -zoals Classroom 2.0 op Ning- kunnen onderwijsgevenden permanent (en wanneer zij dat willen) werken aan hun deskundigheid, tegen lage kosten. Hargadon geeft daar in zijn paper verschillende voorbeelden van.

Toch ontbreekt er volgens de auteur één en ander aan social networking technologie, vanuit de optiek van "educational networking". Daarom heeft Elluminate 'LearnCentral' (TM) ontwikkeld (vooralsnog gratis te gebruiken). Met behulp van dit platform kun je zowel synchroon als asynchroon met elkaar samen werken, en gemakkelijker content opslaan, beheren en delen.

Mooi dat Steve Hargadon het gebruik van web 2.0 eens vanuit de optiek van professionalisering van onderwijsgevenden benaderd. Ik vind het wel opvallend dat Elluminate een nieuw platform heeft ontwikkeld. De meerwaarde van LearnCentral (TM) kun je immers ook realiseren door verschillende omgevingen naast elkaar te gebruiken. Al wordt menig docent daar inderdaad 'moe' van.

Trends op het gebied van leren en ontwikkelen, voor 2010

Josh Bersin benoemt in de Chief Learning Officer een aantal trends voor corporate learning:

• Formaliseer informeel leren (mijn advies: faciliteer medewerkers om informeel te leren, formaliseer het niet).
• Omarm social learning (samenwerkend leren).

  Accept that some of the best knowledge resources are found within the company; employees often learn best from peers and credible subject-matter experts; and powerful learning can transpire when people collaborate.

• Focus het leren op het ontwikkelen van 'diepte kennis', rond specialismen.
• Onderken dat je je in een overgangsperiode bevindt, als het gaat om technologie. De ICT die je nu gebruikt voor leren en ontwikkelen (zoals het traditionele leermanagementsysteem) zal sterk aan verandering onderhevig zijn.
• Doe minder activiteiten, met minder middelen. En doe daarna meer. Bersin ziet in de huidige periode een grotere kans voor een efficiencyslag. Als de economie weer aantrekt, komen meer middelen voor leren en ontwikkelen beschikbaar. De productiviteit van leren en ontwikkelen neemt dan toe, verwacht hij.
  Volgens mij moet je ook in goede economische tijden kijken naar de efficiency van leren en ontwikkelen. En ik ben eerder voorstander van het doen van investeringen in leren en ontwikkelen, nu het economisch minder gaat, dan in bezuinigingen op dit terrein.

Veranderen? Ja, maar met mate (volgens onderzoek)

Op de laatste werkdag voor de kerstvakantie heb ik de leesmappen van de afgelopen twee maanden doorgenomen. En warempel: er zaten aardige artikelen tussen. Bijvoorbeeld de bijdrage "Je overleeft met matigheid" uit Management Scope. Auteur Twan van de Kerkhof laat hierin Christian Stadler van de Universiteit van Innsbrück aan het woord. Stadler heeft onderzoek gedaan naar stokoude, maar nog steeds  zeer succesvolle, Europese ondernemingen zoals Shell en Glaxo.

Hoe komt het dat oude, maar excellerende, bedrijven tal van grote crises hebben overleefd? Volgens Stadler door vast te houden aan vier simpele principes:

• Exploit before you explore.
  Stop je energie liever in het slim benutten van bestaande kennis, dan in het vergaren van nieuwe kennis. Excellente bedrijven zijn geen technologische leiders, maar volgers.
• Diversify your business portfolio.
  Houd vast aan je kernkwaliteiten (waar je goed in bent), en ontwikkel stapje voor stapje aanpalende bedrijvigheden (Nokia heeft zich heel langzaamaan ontwikkeld van producent van rubberen laarzen naar producent van mobiele telefoons).
• Remember your mistakes.
  Ben open over je fouten. En vertel keer op keer over je misstappen, zodat je leert van mislukkingen.
• Be conservative about change.
  Kies bij veranderingen de weg geleidelijkheid. Kies niet voor radicale innovaties.

Een ruime week geleden schreef ik ook over radicale en incrementele vernieuwingen (en de rol van technologie daarbij). Ik gaf toen aan dat ik er nog niet uit was of kleinschalige of radicale (of ontwrichtende) vernieuwingen de voorkeur moeten hebben. Stadler geeft duidelijk de voorkeur aan incrementele veranderingen.

Je kunt echter wel de vraag stellen of de wetten van de oude, excellente, ondernemingen ook in deze tijd opgaan. Bedrijven als Shell, Glaxo of Siemens zijn groot geworden in de industriële samenleving. Gelden dezelfde wetten in de kennissamenleving? Bedrijven als Apple of Google lijken zich in elk geval anders te gedragen (maar zijn te jong om in aanmerking te komen voor Stadlers analyse). Verder kun je je afvragen of voor onderwijsorganisaties binnen de kennissamenleving dezelfde principes gelden als voor bedrijven (de prestatiemeter van Stadler -beurskoers- gaat in elk geval niet op voor het onderwijs).

Trends op het gebied van social media

10 Ways Social Media Will Change In 2010 stond al langer op mijn 'te lezen'-lijstje. Ravit Lichtenberg beschrijft hierin tien richtingen waarin de alsmaar breder geadopteerde social media zich komend jaar zullen ontwikkelen:

1. Social media zullen een geïntegreerd en vanzelfsprekend onderdeel vormen van onze online en offline ervaringen.

   2010 will be about integration and a single, cohesive experience across platforms as well as across products and devices -- Web, mobile, TV, and video -- will become near-inseparable experiences.

2. De vernieuwing van social media zal niet langer beperkt zijn tot technologie, maar zich ook richten op het gebruik.
3. Dankzij mobiele apparaten als de iphone neemt het mobiel gebruik van social media een steeds centralere plaats in.
4. Er zal een strijd onstaan over het eigenaarschap, de relevantie en kwaliteit van content (mede dankzij ontwikkelingen als user-generated content en cloud computing. Mensen zullen informatie ook steeds vaker op specifieke locaties gaan zoeken, in plaats van zoekmachines te gebruiken.
5. Organisaties gaan steeds meer investeren in social media. Dat zal ook leiden tot een ander gebruik van deze applicaties. Lichtenberg spreekt zelfs van de

   next generation of social experiences

6. Organisaties zullen kritisch gaan kijken naar de return on investment van social media.
7. Online en ofline ervaringen worden steeds meer geïntegreerd. Augmented reality is daar een voorbeeld van.
8. Er zal in toenemende mate behoefte zijn aan 'oude' professies in relatie tot social media.

   Expect to see job postings for social media managers, social media psychologists and social media executive administrators to help manage the infinite tasks involved with communities and social media campaigns.

9. Vrouwen zullen in toenemende mate social media gaan bepalen.
10. Domeinen die nu nog weinig met social media doen, worden actiever op dit gebied. Het onderwijs is daar volgens Lichtenberg een voorbeeld van.

Een bruikbaar overzicht, lijkt me. Eén van de commentatoren vraagt zich overigens af of "Social Identity" niet ook een belangrijke ontwikkeling is, die komend jaar zal gaan spelen. Een terechte vraag lijkt me.

Volgens mij schetst Ravit Lichtenberg een aantal belangrijke ontwikkelingen. Of deze trends zich allemaal komend jaar zullen voltrekken vind ik niet eens zo belangrijk. Veel belangrijker is dat organisaties de impact gaan doordenken van social media voor hun eigen processen en relaties met de omgeving.

Nota bene: een jaar of vijf geleden spraken we over social software, nu over social media. Eigenlijk is me ontgaan wat daar de reden van is. Maar ik vermoed dat daarmee vooral wordt benadrukt dat het gaat om het gebruik, en niet om de tools. Over een jaar of tien zal het begrip 'social' waarschijnlijk verdwenen zijn. Omdat dit bijvoegelijk naamwoord dan geen onderscheidend vermogen meer heeft.

Laptops in het MBO

Binnen het middelbaar beroepsonderwijs worden steeds vaker laptops gebruikt. Dat roept bij onder meer bestuurders een aantal vragen op. Daarom heeft Kennisnet Maaike Stam van ROC van Amsterdam gevraagd een publicatie te schrijven over de ins- en outs van laptops in het onderwijs. Ter voorbereiding hiervan heeft Maaike vandaag een sessie georganiseerd waar regionale opleidingencentra hun ervaringen deelden. Vertegenwoordigers van elf ROC's waren hierbij aanwezig. Ik mocht Gilde Opleidingen vertegenwoordigen.

We zijn begonnen met het delen van ervaringen. Vervolgens hebben we een fictief ROC van advies gediend rond een aantal thema's. Een aantal zaken is me bij gebleven:

Algemeen

• Er komt meer kijken bij de introductie van laptops, dan je op het eerste oog zou zeggen. Dit verslag illustreert dat, hoop ik. Dit impliceert ook dat je de invoering van laptops eerder als een 'programma' moet beschouwen, en niet als een project.
• Een aantal scholen is met de invoering van laptops begonnen, vanuit de insteek dat dit vooral zal leiden tot een reductie van de kosten voor de onderwijsinstelling. Leerlingen worden in dat geval zelf verantwoordelijk voor de aanschaf en het beheer van hun laptop. Realiseer je daarbij wel dat de computers maar een klein deel van de ICT-uitgaven vormen.
• In dit gezelschap waren netbooks als alternatief volstrekt geen onderwerp. Een te klein scherm en een te onhandig toetsenbord voor verantwoord langdurig gebruik (ARBO).
• Verreweg de meeste aanwezige ROC's hadden laptops alleen op kleinere schaal ingevoerd. Slechts één ROC had eerste jaars nu voor het tweede jaar verplicht een laptop aan te schaffen. Medewerkers van deze onderwijsinstelling beschikken ook allen over een eigen laptop. Overigens kunnen teams daarbij zelf kiezen of zij over gaan tot laptops in het onderwijs. Bijna driekwart van de teams kiest daar voor. Bij ons ROC beschikken alle medewerkers over een laptop, terwijl de laptop ook steeds vaker op de 'boekenlijst' van leerlingen staat.
• Bij één ROC was veel prioriteit gegeven aan nieuwbouw, terwijl de ontwikkeling van ICT-voorzieningen stil is blijven staan (terwijl nieuwbouw eigenlijk een kans bood voor een state of the art ICT-infrastructuur.

Organisatie

• Er kwamen heel veel beheersmatige aspecten aan de orde. Denk daarbij aan voldoende stroomvoorzieningen (een laptop moet af en toe opgeladen worden; erg belangrijk!), de aanwezigheid van voldoende lockers (en hoe regel je de verhuur?), de licentiekosten (er zijn niet altijd open source alternatieven, en campuslicenties zijn vaak goedkoper dan individuele licenties bij elkaar), de mogelijkheden om draadloos te printen (betaald, onbetaald, binnen welk netwerk) of ARBO-regels (na twee uur werken, verplicht pauze).
• Het is sterk af te raden om laptops die eigendom zijn van leerlingen, te beheren. De configuratie verschilt sterk, waardoor een efficiënt beheer niet mogelijk is.
• De meeste scholen, die leerlingen verplichten om een laptop aan te schaffen, geven adviezen over de configuratie. Zij vertellen meestal niet welke laptop leerlingen moeten aanschaffen. Sommigen hanteren een advieslijst van een aantal merken en typen. Ook worden gesprekken gevoerd met leveranciers over wanneer een laptop voldoet aan de eisen van het ROC.
• Professionalisering van docenten is van groot belang. Zij zouden eenvoudige problemen moeten kunnen verhelpen (zoals weten hoe je een verbinding maakt met het draadloze netwerk). Verder gaat het er bij professionalisering van docenten vooral om onderwijsontwikkeling en het gebruik van ICT (in dit geval laptops) hand in hand te laten gaan. Ondanks dat professionalisering van belang is, is het de vraag of je scholing in het gebruik van laptops voor docenten verplicht moet stellen. Bij één ROC maakt men gebruik van 'docentenwinkels' waar medewerkers terecht kunnen voor vragen, en waar workshops worden verzorgd.
• Binnen teams worden vaak afspraken gemaakt over professionalisering van medewerkers, en de inzet van ICT in het onderwijs. Daarom is het erg belangrijk daadwerkelijk committment te krijgen bij teammanagers/opleidingsmanagers. Juist deze groep middenmanagers zal ook geprofessionaliseerd moeten worden als het gaat om het gebruik van laptops in het onderwijs.
• Bij professionalisering van onderwijsgevenden zou 'maatwerk' voorop moeten staan, terwijl zij allen meestal hetzelfde aanbod krijgen. Wat dat betreft lijkt professionalisering van medewerkers op 'gewoon onderwijs'.....
• De expertise van leerlingen in het werken met een laptop, en de mate waarin zij zelfverantwoordelijk kunnen zijn voor laptops, moet niet worden overschat. Dat betekent dat je ook ondersteuning moet geven aan leerlingen. Over de vraag of ICT-leerlingen hierin kunnen voorzien, werd verschillend gedacht. Eén van de aspecten daarbij is de mate waarin deze ondersteuning centraal dan wel decentraal is georganiseerd. Bij een sterk decentrale aanpak hangt de kwaliteit van de service vaak af van de kwaliteit van een enkele ICT-leerling. Dat is een kwetsbare variant.
• Er wordt verschillend omgegaan met het verstrekken van software aan medewerkers die met laptops werken. De meerderheid koos er voor om medewerkers een bepaalde configuratie te geven, en hen de keuze te geven zelf software te installeren. Gaat wat mis, dan wordt een image terug gezet (en mogen medewerkers de rest weer zelf herstellen). In deze situatie is het van belang om goed te regelen dat je als organisatie niet aansprakelijk bent als een medewerker bepaalde applicaties of data kwijt is.
• Als gebruik wordt gemaakt van Software as a Service, dan is de uitwisselbaarheid van gegevens vaak een probleem. Moeten leerlingen ook in de database van een softwareleverancier worden ingevoerd? Krijgen zij een aparte loginnaam? Bij hoeveel applicaties speelt dat?
• Bij één onderdeel van een ROC waren een groot aantal zaken met betrekking tot het werken met een laptop zo slecht geregeld, dat de continuiteit van het onderwijs in gevaar kwam (de halve groep leerlingen kon geen gebruik maken van de laptop door een beroerd netwerk, een niet passende configuratie, etc.).
• Bij de invoering van laptops is communicatie extreem belangrijk. Terwijl dat heel vaak mis gaat. Schep ook heldere verwachtingen. Beloof minder en presteer meer.
• Ondersteun medewerkers bij het gebruik van ICT, maar stop met 'aardig' zijn richting notoire dwarsliggers.
• Als laptops van leerlingen zijn, dan gaan zij er zorgvuldiger mee om. Dat is verreweg de meeste ervaring van de aanwezige ROC-vertegenwoordigers.
• Er zijn onderwijsinstellingen die laptops 'kostenneutraal' voor leerlingen willen invoeren. Dat betekent dat je leerlingen vraagt om een laptop aan te schaffen, maar dat zij bijvoorbeeld minder boeken hoeven aan te schaffen. Je zult daar centrale regie in moeten houden.
• Er is verschil van mening over de doelgroep die je wilt bedienen met laptops in het onderwijs. Is het te duur voor niveau 2 leerlingen (die maar twee jaar op school zitten)? Of zet je hen daardoor juist op achterstand?

Functioneel (inclusief onderwijskundig gebruik)

• Door laptops in het onderwijs in te zetten ben je veel flexibeler als het gaat om de inzet van ICT in et onderwijs. Je hoeft het gebruik van ICT binnen leersituaties niet langer te plannen. Dat betekent wel dat je bij de vormgeving van het leren goed moet nadenken over wanneer, waarom en waarvoor je ICT wilt inzetten? Niet alleen binnen groepsbijeenkosmten, maar ook ter voorbereiding of afronding van bijeenkomsten. Het TPACK-model kan hierbij helpen.
• Visieontwikkeling is belangrijk, maar blijf niet in de visie hangen. Kijk vooral naar je onderwijsprocessen, en de rol van laptops daarbinnen.
• De vragen vanuit het onderwijs moeten leidend zijn bij het gebruik van laptops. Tegelijkertijd zal de ICT-afdeling het onderwijs moeten wijzen op relevante technologische innovaties.

Technologie

• Er wordt ook geëxperimenteerd met dongels in combinatie met laptops. De reden is het ontbreken van een kwalitatief goed draadloos netwerk. Het is echter de vraag of 'dongels' een schaalbare oplossing vormen.
• Het gebruik van web based applicaties neemt toe, maar toch zijn er nog veel applicaties die niet web based worden aangeboden. Er was overigens ook één ROC die lokaal geïnstalleerde applicaties als 'web based' beschouwde. Web based is dan alles wat niet centraal beheerd wordt.
• Bij een aantal ROC's wordt gebruik gemaakt van een zogenaamde "quarrantainenetwerk" om het draadloze netwerk heen. Als een docent bijvoorbeeld zeer veel, zeer grote bestanden download (of bepaalde sites bezoekt), dan wordt hij in quarrantaine geplaatst.
• De behoefte aan aparte ICT-lokalen of vaste plekken met PC's binnen open leercentra neemt af. De behoefte aan vaste internetverbindingen blijft vaak bestaan omdat de kwaliteit ervan groter is.
• Zorg ervoor dat access points niet letterlijk onder handbereik zijn. Ze worden anders vaak gestolen.
• Organiseer capaciteitsmanagement: wie gaat waar zitten? Welke behoefte is er aan netwerken?
• Documenteer je dekkingsplan (waar zitten de accesspoints)?
• Hanteer persoonlijke credentials bij toegang tot draadloos netwerk.
• Pas een standaard versleutelingsstandaard toe voor je draadloos netwerk.
• Zorg er voor dat gebruikers hun laptops up to date hebben (drivers van wireless netwerkkaarten moeten actueel zijn).
• Stel jaarlijks je minimale systeemeisen op (en zorg dat die eisen 4 jaar houdbaar zijn). Je moet bijvoorbeeld een voorziening op je laptop hebben waardoor je zonder problemen tussen access points kunt switchen met je laptop.

Financieel

• Zijn je investeringen in de bestaande infrastructuur al afgeschreven?
• Wat betekent het gebruik van laptops in plaats van desktops voor de gevolgen voor doorbelasting?
• De toenemende kosten voor de stroomvoorziening gaan ten laste van het facilitair beheer, en niet van ICT.
• Maak de verschuiving van kosten inzichtelijk om een reele besparing te realiseren.

Juridisch

• Kun je studenten verplichten en laptop aan te schaffen?
• Kunnen docenten een laptop weigeren? Of kunnen ze de aansprakelijkheid weigeren?
• Kun je claims krijgen van ouders als zij van mening zijn dat laptops te weinig gebruikt worden? Of als leveranciers een wanprestatie leveren, maar jij hen hebt aanbevolen?
• Wat doet de belastingdienst als je medewerkers laptops geeft die ook voor privédoeleinden gebruikt worden? En hoe 'meet' de belastingdienst privégebruik?
• Hoe ga je om met het spanningsveld tussen het monitoren van gebruik (dat providers vaak verplicht stellen) versus de privacy van gebruikers?

Kennis is geen macht, maar aandacht

De Britse Guardian geeft Microsoft-onderzoekster Danah Boyd de gelegenheid om fors uit te halen naar het cliché van de 'digital native'. Jongeren moeten nog volop leren over wereld om hen heen. Technologie maakt deel uit van die wereld. En jongeren zullen dus vooral moeten leren hoe zij zich moeten verhouden tot elkaar in die online wereld.

Boyd stelt ook dat de sociale netwerk sites die je kiest, een afspiegeling zijn van de maatschappelijke scheidslijnen. Het artikel bevat ook mooie voorbeelden van online sociale representaties, en van de interactie tussen de online en 'offline' wereld van jongeren. Volwassenen begrijpen daarbij lang niet altijd het perspectief van waaruit jongeren handelen. Bijvoorbeeld rond privacy:

Kids have always cared about privacy, it's just that their notions of privacy look very different than adult notions," she says. "Kids don't have the kind of privacy that we assume they do.

Aan het eind van het artikel gaat Boyd in op het concept van controle. Zij stelt dat mensen gemakkelijker kunnen creëren en distribueren. Dat impliceert echter nog geen spreiding van macht. Of je macht hebt, is niet meer afhankelijk van het vermogen om te distribueren. Maar of  je aandacht krijgt.

Met andere woorden: kennis is geen macht, maar aandacht. Al met al stof tot nadenken.

Via Martin Ebner.