Wilfred Rubens: technology enhanced learning

Is er een nieuwe pijler van digitale didactiek? (doe mee!)

Aanstaande donderdag verzorg ik een presentatie tijdens de INHolland medewerkersdag Show & Share 2009 (ze gebruiken de twitter hash tag #INHShare09). Mijn presentatie (met discussie) gaat over 'Digitale didactiek 2.0'.

In 2003 gaf de Utrechtse hoogleraar Robert-Jan Simons aan dat er zeven manieren zijn waardoor ICT kan leiden tot betere en/of vernieuwde manieren van het vormgeven van leeractiviteiten. Inmiddels zijn we een aantal jaren verder, en hebben mobiele technologie en social software sterk aan populariteit gewonnen. In deze presentatie ga ik in op de vraag of deze pijlers aan herziening toe zijn (digitale didactiek 2.0?). Of is sprake van meer van hetzelfde?

Ik wil in deze presentatie ook de uitslag op de volgende stelling gebruiken:

Dankzij nieuwe technologieën is er sinds 2003 minstens één nieuwe 'pijler van digitale didactiek' bijgekomen.

Stemmen kan tot morgenavond 22 uur. Tot nu toe hebben nog niet héél veel mensen meegedaan.....

Meer informatie? (lees vooral ook de discussiebijdragen)
Inhoudelijke aanvullingen graag via deze blog post.

Groeit het aandeel e-learning als gevolg van de recessie?

Elliot Masie heeft een enquête gehouden onder zijn lezers over de gevolgen van de economische crisis voor leren en ontwikkelen. 532 respondenten uit voornamelijk de VS hebben hier aan mee gedaan. Op zijn site vat hij de resultaten samen:

• 62% geeft aan dat de organisatie heeft gekort op het budget voor leren en ontwikkelingen.
• 60% heeft bezuinigd op externe ondersteuning (zoals consultancy of content ontwikkeling).
• Het aantal in gebruik zijnde e-learning modules is bijna overal toegenomen of gelijk gebleven.
• 40% van de respondenten geeft aan dat het volume face-to-face leren is afgenomen.
• Het gebruik van synchrone vormen van e-learning is bijna overal gelijk gebleven of toegenomen.
• Social learning is gelijk gebleven of (licht) toegenomen.
• Organisaties korten fors op reizen in relatie tot leren.

Op basis van deze cijfers zou je kunnen concluderen dat het aandeel e-learning groeit, terwijl face-to-face leren afneemt. Het is echter de vraag of Masie's onderzoek representatief is.

Media en leren (metastudie)

Donald Clark vat een metastudie over het gebruik van media samen, en legt daarbij ook de relatie met (t)e-learning. Het gaat om de publicatie The Media Equation: How People Treat Computers, Television and New Media Like Real People and Places van twee wetenschappers van de Stanford Universiteit, die hiervoor 35 studies hebben bestudeerd.

Een paar conclusies, volgens Clark:

• E-learning content moet zo ontworpen zijn dat het lijkt alsof echte mensen in een realistische setting bij de leerprocessen betrokken zijn. Clark spreekt bijvoorbeeld van de "illusion of humanity".
• Je moet mensen bij de start emotioneel zien te raken, en hen geen saaie keuze geven uit een lijst met leerobjecten.
• Mensen houden van experts, waarmee zij zich kunnen identificeren.
• De kwaliteit van gebruikte video's heeft eigenlijk geen effecten op het leren, de kwaliteit van audio wel.
• Hoe groter het scherm, des te beter.

Ik heb één probleem met Clark's bijdrage. Hij baseert zich op een boek dat meer dan tien jaar oud is. Sindsdien is technologie zo veranderd, dat ik me afvraag of nieuw onderzoek niet noodzakelijk is.

Virtuele werelden en de hedendaagse mobiele apparaten hebben andere eigenschappen, die van invloed zijn hoe mensen met technologie omgaan (en hoe zij technologie waarderen). De hierboven geformuleerde laatste conclusie zou anders slecht nieuws betekenen voor mobile learning.

Dat geldt verder bijvoorbeeld ook over inzichten hoe kennis wordt ontwikkeld. Clark -zelf een warm pleitbezorger van social software- stelt in deze samenvatting de waarde van 'expertkennis' centraal. Anno 2009 zijn netwerken en 'menigten' echter ook waardevolle 'kennisbronnen'.

Gilde Opleidingen kiest voor Fronter

Na een uitgebreid selectieproces heeft het College van Bestuur van Gilde Opleidingen besloten  over te gaan tot de aanschaf en implementatie van de elektronische leeromgeving Fronter. Het CvB heeft hiermee het unanieme advies van de werkgroep ICT in het onderwijs van Gilde Opleidingen gevolgd.

Fronter zal samen met het ontwikkelde onderwijsmanagementsysteem 'Copernicus' en de toetsapplicatie Questionmark/Perception dé elektronische leeromgeving voor Gilde Opleidingen vormen.

Het College van Bestuur denkt dat Fronter voor Gilde Opleidingen de  beste keuze is om competentiegericht onderwijs op een goede manier met behulp van technologie te  ondersteunen. Gilde Opleidingen richt zich daarbij vooral op een mix van contactonderwijs en leren via ICT. Fronter zal worden gebruikt voor de informatievoorziening binnen Gilde Opleidingen, voor het verstrekken van elektronische leerstof, voor samenwerkend leren en voor de onderlinge communicatie. Fronter wordt gebruikt binnen het onderwijs en als intranet.

De werkgroep ICT in het onderwijs van Gilde Opleidingen heeft op basis van marktontwikkelingen een lijst van vijf potentiële elektronische leeromgevingen opgesteld. Vervolgens zijn gebruikerservaringen met deze elektronische leeromgevingen geïnventariseerd. Daarna is een studiedag georganiseerd waarop leveranciers van de elektronische leeromgevingen een door Gilde Opleidingen opgestelde casus binnen hun product demonstreerden. Bij deze studiedag waren vertegenwoordigers van alle sectoren en doelgroepen binnen het regionaal opleidingencentrum aanwezig (college van bestuur, sectordirecteuren, onderwijskundigen, teammanagers, docenten en leerlingen). Aan het eind van deze dag konden de aanwezigen hun voorkeur uitspreken voor een elektronische leeromgeving.

Casus en criteria staan op de website van Gilde Opleidingen.

Een vertegenwoordiging van de werkgroep ICT in het onderwijs heeft daarop met twee leveranciers een uitvoerig vervolggesprek gevoerd.

Deze werkgroep heeft vervolgens gekeken naar:

- De functionaliteiten van beide producten in relatie tot de behoeften van Gilde Opleidingen.
- De betrouwbaarheid van de leveranciers, en hun marktpositie.
- De inpasbaarheid van de producten binnen de ICT-infrastructuur van Gilde Opleidingen.
- De relatie van de producten met bestaande ICT-applicaties.
- De verwachte inspanningen met betrekking tot implementatie, migratie en functioneel beheer.
- De verwachte kosten.

Op basis van deze afwegingen heeft de werkgroep het College van Bestuur geadviseerd een overeenkomst af te sluiten met Fronter, voor de aanschaf en implementatie van de elektronische leeromgeving Fronter. De werkgroep adviseert het College van Bestuur eveneens het huidige e-portfolio (gebaseerd op Sakai) uit te faseren. Beide adviezen zijn door het College van Bestuur overgenomen. Daarnaast wordt Fronter ook de opvolger van het bestaande intranet (Gilde Campus).

Fronter is één van de marktleiders op het gebied van ICT in het onderwijs, en diverse keren bekroond. Fronter is één van de slechts tien leveranciers van leerplatformen die in het Verenigd Koninkrijk zijn gecertificeerd door de British Educational Communications and Technology Agency (Becta).

(T)E-learning terminologie in beeld gebracht

Ik ben bezig om allerlei begrippen met betrekking tot (t)e-learning te verzamelen en in beeld te brengen (o.a. ten behoeve van een presentatie). Het resultaat, tot dusver, heb ik in Wordle ingevoerd met als resultaat:

Heb ik belangrijke termen vergeten?

A propos: ik heb de mindmap over trends in (t)e-learning ook aangepast.

YouTube Edu

Via iTunes University kun je al langer opgenomen college's bekijken of beluisteren (al dan niet betaald). Als reactie hierop is Google nu met YouTube Edu gekomen. Op dit moment zijn tweehonderd cursussen van een aantal gerenommeerde Amerikaanse universiteiten via YouTube Edu te bekijken. Helaas kun je de directory alleen op naam van de universiteit doorzoeken, en niet op thema (zoals pedagogy).

Ik kan niet achterhalen of Google zich ook op andere onderwijssoorten wil richten met YouTube Edu. Stephen Downes schrijft dan ook niet helemaal ten onrechte:

All very nice, but I would not equate a collection of large American universities with "Education". If Google is serious about 'Google Education', it should be posting educational videos, whatever their source, and not just acting as a proxy for marketing for the U.S. university system.

CvI managementconferentie #cvi09: samenvattende terugblik

Ik heb weer met genoegen deelgenomen aan de tweejaarlijkse managementconferentie van het Consortium voor Innovatie. Als ik een conferentie bijwoon, wil ik altijd zo veel mogelijk sessies bijwonen. Ook dit keer. Ik moet zeggen: geen enkele sessie, die ik heb bezocht, vond ik tegen vallen. Ik ben toch niet te kritiekloos?

• De keynote van Sandy Shugart was origineel van aard, en heeft mij aan het denken gezet. Ik ben het niet eens met zijn analyse, maar dat hoeft ook niet.
• 101 manieren om in de puree te geraken zette tips voor effectieve communicatiestrategieën voor onderwijsmanagers nog eens op een rij.
• In De innovatiemanager als snelbinder deelden de aanwezigen zinvolle inzichten met elkaar over verschillende aanpakken van onderwijsvernieuwingsprocessen.
• Ik heb een aantal sessies bijgewoond over het organiseren van meer keuzevrijheid binnen CGO. Een sessie van ROC Nijmegen illustreerde dat het ontwikkelen van keuzeaanbod niet ingewikkeld hoeft te zijn, maar dat je dit wel goed moet inbedden in je curriculum. De ballenbak in de praktijk liet zien hoe je een concept van flexibilisering in de praktijk kunt brengen, hoe dit organisatorisch vorm kan krijgen, en welke 'leerpunten' hierbij naar voren kunnen komen.
• In de eigen sessie hebben Leon Simons-Heldens en ik laten zien hoe je de plateauplanning kunt gebruiken als instrument om een innovatie in al z'n aspecten vorm te geven, èn om hierover verantwoording af te leggen. Met de aanwezigen hebben we ook de voordelen en beperkingen verkend. Een sessie, waar we zelf ook veel aan hebben gehad.
• In een sessie van MBO 2010 kwam eindelijk waardering naar voren voor vormen van informeel-collectief leren, in relatie tot professionalisering van onderwijsgevenden.
• Met plezier heb ik een sessie bijgewoond van ROC Zadkine, die leerlingen inzetten bij de begeleiding van andere leerlingen (peer assisted learning). Een eenvoudige, goedkope en effectieve manier om uitval te voorkomen.
• Het afsluitende debat met Staf Depla vond ik wat tegenvallen. Maar dat heb ik eigenlijk altijd met afsluitende debatten.

En verder heb ik me vermaakt met het getwitter (er zijn in totaal honderden berichten geschreven), met de gesprekken tijdens het diner, de borrel, de lunch, en tussendoor. Dat laatste heb ik onvoldoende gedaan, vind ik. Er waren verschillende mensen die ik tijdens het congres niet heb gesproken (terwijl ik dat wel wilde), of mensen die ik maar héél even heb kunnen spreken. En dat tijdens een conferentie over 'netwerken'. Dat komt overigens niet door het getwitter of geblog, maar vooral omdat ik eigenlijk nooit een sessie laat schieten.

Het avondprogramma heb ik overigens wel gelaten voor wat het was, omdat ik op dag 1 persé een blogbericht wilde plaatsen.

Tot slot wil ik graag de organisatie van deze conferentie danken. Daarbij gaat het om de harde kern van het projectbureau (Addy, Annemarie, Ellen, Kimmely), Willem, de programmacommissie, de leerlingen die hebben meegewerkt (en hun begeleiders), de stuurgroep van het congres en alle andere mensen achter de schermen. Zij verdienen inderdaad een standbeeld. Wat fijn om hun 'vriend' te zijn ;-).

Foto: Ellen Elemans

CvI managementconferentie #cvi09: afsluitend debat met Staf Depla

Politici en professionals in het MBO. Het blijft een moeizame combinatie. Vooral als aan het slot van een tweedaagse conferentie een debat is gepland tussen een politicus en een groep conferentiegangers die 'het wel gehad hebben'.

Het debat tussen PvdA-kamerlid Staf Depla en de conferentiedeelnemers aan de tweejaarlijkse managementconferentie van het Consortium voor Innovatie liep dan ook niet heel soepel.

Depla had een aantal stellingen geformuleerd over competentiegericht leren waar via Twitter op gereageerd kon worden, en door middel van interruptiemicrofoons in de zaal. Depla stond daarbij op het podium, wat echt contact m.i. bemoeilijkte. Hij ging daarbij heel snel door zijn stellingen, waarbij hij soms wel heel snel concludeerde 'dat we het met elkaar eens zijn'. Dagvoorzitter Luc Verburgh probeerde soms enkele van de vele 'twitter-reacties' naar voren te brengen, die door Depla vlotjes naar zijn eigen gelijk werden vertaald. Interrupties via de microfoon waren er ook, maar wat toch vooral opviel was dat de overgrote meerderheid de kaken op elkaar hield, en het kruit droog.

Ik ben via de microfoon ingegaan op de stelling van Depla dat het MBO eigenlijk voldoende geld heeft om de innovatie 'CGO' in te voeren. Depla baseerde zich daarbij op onderzoek, in opdracht van het ministerie van onderwijs (het zogenaamde IOO-rapport). Ik ben het daar niet mee eens. Juist nu het er op aan komt op de werkvloer te concretiseren -een proces waar we midden in zitten- zijn de vernieuwingsgelden op. Er er moet nog veel gebeuren. Ik heb begrepen dat het IOO-rapport ook een te rooskleurig beeld schijnt te schetsen van de financiële situatie in het MBO.

Ik heb aarzelingen bij een debat als afsluiting van een congres. En als je voor een debat kiest, dan moet je de zaal 'organiseren': weten wie in de zaal zit, mensen persoonlijk vragen te reageren, hen daar op voorbereiden, enzovoorts. En als je een 'backchannel' gebruikt -in dit geval Twitter- moet je dat intensief modereren.

De afsluiting van het tweedaagse conferentie is overigens  online te bekijken.

CvI managementconferentie #cvi09: eindelijk waardering voor informeel leren binnen het MBO

Ik houd me al jaren bezig met de relatie tussen formeel en informeel leren. Binnen het bedrijfsleven wordt daar al meer dan tien jaar over gepubliceerd (ook in relatie tot e-learning). Maar binnen het MBO is de belang van meer informele vormen van leren (als middel voor professionalisering van onderwijsgevenden) m.i. tot dusver volstrekt onderschat. In 2007 heb ik in een paper gepleit voor beroepsgemeenschappen als professionaliseringsactiviteit, maar veel reacties heb ik hier niet op gehad.

Daarom ben ik blij dat MBO 2010 tijdens de tweejaarlijkse managementconferentie van het Consortium voor Innovatie in een workshop expliciet is ingegaan op meer informele vormen van leren, ten behoeve van de professionalisering van onderwijsgevenden.

Daarbij stond een onderzoek van het SCO-Kohnstamm Instituut centraal. Uit dit onderzoek blijkt dat onderwijsgevenden in het MBO veel mogelijkheden voor scholing krijgen, maar vaak het gevoel hebben hiervoor niet voldoende tijd te hebben. Bovendien is Nederland 'cursusmoe', zoals in de workshop werd benadrukt. De onderzoekers denken ook dat meer informeel-collectief leren een belangrijk middel is bij de ontwikkeling van competentiegericht leren.

Uit: Glaudé, M., Van Eck, E., Oud, W. en Verbeek. F. (2008). Voorwaarden voor scholing van docenten mbo, volgens docenten en hun leidinggevenden. Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut.

Voorwaarden voor succesvol informeel-collectieve leerprocessen zijn:

• Een veilige sfeer binnen scholen en teams. Volgens de presentatoren ontbreekt het daar helaas vaak aan.
• Openheid, open communicatie.
• De gelegenheid om elkaar te ontmoeten (relatie met onderwijsplanning).
• Alleen leren als de tijd rijp is en er tijd en ruimte voor is.

Overigens is het nog steeds zo dat vertegenwoordigers van onderwijsvakbonden zich bij CAO-onderhandelingen alleen focussen op 'formeel leren' ....

In deze workshop zijn we ook in groepjes ingegaan op de aanbevelingen uit het onderzoek. Daarbij viel me op dat het belang dat je hechtte aan een aanbeveling, af hing van de positie die je binnen een MBO-instelling innam. Iemand van een HR-afdeling, uit mijn groepje, vond bijvoorbeeld het kunnen bewaken van de tijd voor scholing van personeel de belangrijkste aanbeveling. Terwijl m.i. het bewust positioneren van informeel-collectief leren (naast formele opleidingen) veel belangrijker is.

Wat me ook opviel, was dat mensen in de discussie nogal eens moeite hadden met het onderscheid formeel-informeel. Ik kan me daar wel wat bij voorstellen, en vind het veel relevanter om te kijken naar de mate van formaliteit van leersituaties. Vier aspecten van een leersituatie beïnvloeden de mate van formaliteit: proces, plaats en setting, doelen en leerinhoud.

CvI managementconferentie #cvi09: De ballenbak in de praktijk

Binnen 'MBO-land' is de 'ballenbak' vooral bekend als de aanpak van ROC De Leijgraaf om meer flexibel onderwijs vorm te geven. Het concept bestaat al een paar jaar, en ik was benieuwd welke ervaringen De Leijgraaf er tot dusver mee heeft opgedaan. Vandaar dat ik tijdens de tweejaarlijkse managementconferentie van het Consortium voor Innovatie de workshop van directeur Onderwijs & Ontwikkeling John Schobben over dit onderwerp heb bijgewoond.

Het concept van de ballenbak wordt via dit filmpje uitgelegd. Uitgangspunt is dat leerroutes zijn opgebouwd uit een aantal onderdelen ('ballen') die bestaan uit:

• Buitenschools praktijkleren (zeg maar stage).
• Binnenschools praktijkleren (bijvoorbeeld via het opleidingshotel Dormylle).
• Binnenschools ondersteunen (o.a.theorie).

De Leijgraaf streeft er naar dat leerlingen 60 minuten per uur bezig zijn met de beroepspraktijk.

Het onderwijsprogramma volgt een trimesterindeling. John gaf aan dat deze standaard in periodisering heel belangrijk is om keuzemogelijkheden te realiseren. Verder is 50% van het onderwijs kwalificatiedossiergebonden, wordt 30% van het programma in samenwerking met het regionale bedrijfsleven ingevuld en bestaat de overige 20% uit vrije keuzeruimte. Voorbeelden van 'vrije keuze ballen' zijn:

• Mediavormgever audiovisueel.
• De ondernemende houding.
• Mountainbike instructeur.
• Forensische ICT.

Een aantal zaken vielen me tijdens deze workshop op.

• De Leijgraaf wil bij de invoering van CGO geen blauwdruk nastreven, maar een ontwikkelweg volgen. Bij een dergelijke ontwikkelweg is niet altijd vooraf duidelijk waar je uitkomt. Onderwijsgevenden willen echter graag vooraf weten waar de ontwikkeling heen leidt. Zij willen meer duidelijkheid. Dit is een duidelijk spanningsveld.
• Op dit moment worden de 'ballen' nog steeds binnen het kwalificatiedossier ontwikkeld. Leerlingen volgen nog steeds nauwelijk onderwijs bij andere afdelingen.
• De Leijgraaf heeft een redelijk 'zware' structuur opgezet voor de invoering van CGO. Opvallend daarbij is o.a. de actieve rol van de medezeggenschapsraad in dit proces, en een structureel overleg van middenmanagers. Ik vond het ook opvallend dat het College van Bestuur niet participeert in de stuurgroep CGO.
• Het in samenwerking met het bedrijfsleven ontwikkelen van onderwijs verloopt met wisselend succes. Opleidingshotel Dormylle -waar onder meer wort samengewerkt met een groot fittnesscentrum is bijvoorbeeld een groot succes. Binnen technische richtingen komt deze vorm van 'co-makership' veel moeizamer van de grond.
• De Leijgraaf neemt deel aan een groot aantal extern (mee)gefinancierde projecten. De samenhang tussen deze projecten is niet altijd even duidelijk aanwezig. Via een overkoepelend 'Horizon'-programma wordt hier aan gewerkt.
• Net zoals (bijna) elk regionaal opleidingencentrum worstelt De Leijgraaf ook met het vormgeven van de leerlogistiek (waarbij je dus niet volledig uitgaat van 100% vooraf gepland en geroosterd onderwijs). Men laat zich daarbij inspireren door Leren organiseren Van Waslander en Van Kessel.
• Het College van Bestuur gaat jaarlijks alle dertig teams langs om met hen in gesprek te gan over de invoering van CGO (per team een dagdeel).
• De invoering van CGO gaat gepaard met een intensief communicatietraject. Zo verschijnt er elke week een artikel over CGO in een interne publicatie. Achteraf realiseer ik me dat we tijdens deze workshop niet hebben gesproken over de vraag in hoeverre berichten m.b.t. CGO ook gelezen worden door onderwijsgevenden en leerlingen.
• Competentiegerichte examinering is volop in ontwikkeling. Het elektronisch portfolio speelt hierbij een belangrijke rol.
• De Leijgraaf gaat uit van multicycle prototyping. In normaal Nederlands betekent dat dat je je onderwijsprogramma elk jaar evalueert en bijstelt. Voor onderwijsontwikkelaars kan dat een frustrerend proces zijn. Belangrijk hierbij is dat je duidelijk communiceert dat onderwijsontwikkeling een permanent ontwikkelproces is.
• De Leigraaf besteedt veel aandacht aan onderzoek om de invoering van CGO te monitoren. Enerzijds quick and dirty onderzoek (via niet representatieve interviews). Anderzijds door middel van wetenschappelijk onderzoek.