Wilfred Rubens: technology enhanced learning

Virtuele werelden in het onderwijs

Alja Sulčič heeft een inleidend paper geschreven over virtuele werelden in het onderwijs. Zij verkent ook de integratiemogelijkheden met de elektronische leeromgeving Moodle. Zij stelt onder meer dat sterke kanten van virtuele werelden voor leren zijn:

• Het versterken van online, synchrone, communicatie en samenwerking.
• Het ontwikkelen van uitdagende leeractiviteiten.
• Het bezorgen van een sterk gevoel van presence dankzij het gebruik van avatars, en een gevoel van ruimte.

Citaat:

The main benefit of using virtual worlds are the high level of immersion and relative low-cost (when compared to professional video conferencing tools, for instance). However, virtual worlds are still a developing technology, which is often plagued with problems and is not always the best solution for every educational activity.

Het artikel bevat ook een overzicht van virtuele werelden, die Sulčič vooral beschouwt als aanvulling op bestaande technologieën.

Een zinvol inleidend artikel.

Virtual worlds in education and Moodle

Publish at Scribd or explore others: Internet & Technolog Research Virtual worlds second life

Via Stephen Downes

Denk groot, stem groen

Ik schaam me een beetje. Het is voor het eerst in twintig jaar dat ik niet actief mee werk aan de verkiezingscampagne van GroenLinks. Veel te druk met andere zaken.

Daarom heb ik me net aangemeld als online campaigner bij het campagnecentrum. Op die site vind je een checklist van acties die je online kunt doen. Eén van die acties is het plaatsen van deze banner.

Want ik ga donderdag 4 juni uiteraard wel GroenLinks stemmen.

Impressie Top 10 presentaties Managementconferentie Netwerken

Behalve dat ik zelf mocht 'optreden', heb ik ook een aantal andere sessies bezocht tijdens TOP 10 beste presentaties van Dé Managementconferentie Netwerken. Ik heb daarover al uitgebreid getwitterd. Daarom volsta ik met een korte impressie:

• Lily Stap van het Noorderpoort College illustreerde samen met Remco van de Beek het belang en de kracht van netwerken. Lily past dit toe met leerlingen die ondernemer willen worden. Deze leerlingen worden gekoppeld aan ondernemers, die optreden als coach. Deze ondernemers worden onder meer via netwerken geworven. Deze ondernemers treden ook op als gastdocent.
  Lily en Remco maakten de aanwezigen eerst bewust van hoeveel mensen zij kennen (uit tal van groepen). Vervolgens vroegen zij de aanwezigen een vraag te bedenken, waar zij op dit moment mee 'zaten'. Die vraag werd in diverse ronden aan verschillende personen gesteld. Aan het eind bleek dat bijna iedereen verder geholpen was. Het belangrijkste bij netwerken is volgens Lily het vaak stellen van vragen. Uiteraard is wederkerigheid ook belangrijk (mensen uit je netwerk helpen met vragen).
  Ik vond het erg sterk hoe de sprekers de principes van netwerken tastbaar maakten.
• Bij ROC Rivor is men een initiatief gestart waar docenten onder de 35 jaar elkaar regelmatig treffen, rond een zelf gekozen thema. De aanleiding was de vraag hoe je jonge medewerkers kunt boeien en binden? Tijdens de sessies worden die thema's met behulp van creatieve technieken uitgediept. Creatief denken, buiten gebaande kaders denken is belangrijk. Tijdens deze sessie hebben we dit aan den lijve uitgeprobeerd met de vraag hoe je jonge medewerkers kunt boeien en binden.
  Wat mij vooral aansprak was het benaderen van de specifieke groep, jonge docenten. Als je het hebt over sleutelfiguren binnen de organisatie, dan zijn dat vaak de oudere medewerkers die zich hebben geprofileerd op thema's. Terwijl jongere medewerkers natuurlijk ook goede ideeën hebben. Volgens mij komen zij binnen de meeste ROC's weinig 'aan het woord'.
• Frans Bleumer van het Radius College, (onderdeel ROC West Brabant) is ingegaan op de Radius Academie: het eigen instituut dat zich bezighoudt met professionalisering van docenten. Het is een fysieke, geoutilleerde ruimte, waar 4 stafmedewerkers professionalisering verzorgen op gebied van curriculumontwikkeling, en training in onderwijsuitvoering. Een belangrijk element hierbij is ook leren in netwerken. Frans ging uitgebreid in op de visie op leren van het Radius College, en hoe dat is uitgewerkt richting didactiek. Professionalisering en onderwijsontwikkeling vloeien daarbij ineen. Dit autonome college investeert ongeveer 10% van het budget hier in. Vanuit de zaal werd terecht opgemerkt dat dit feitelijk Research & Development betreft.
  De presentatie van Frans Bleumer in Noordwijkerhout is overigens integraal terug te kijken.
• De laatste sessie, die ik heb bijgewoond, was een MBO 2010 presentatie over stress in het klaslokaal. Liliane van Lier en Maarten Kleijne van SARV vertelden over de ROC-scans die zij hebben uitgevoerd, en de conclusies daaruit. SARV heeft met diverse groepen leerlingen gesproken over de invoering van competentiegericht leren. Zij concluderen onder meer dat 'stress' bij leerlingen vooral wordt veroorzaakt door gebrekkige communicatie. Verder concluderen zij dat leerlingen positief staan ten opzichte van competentiegericht leren, maar vaak één en ander hebben op te merken over de praktijk ervan. Ook gaven zij aan dat de voorkeur voor de manier van leren, afhankelijk is van het vakgebied. De leerlingen leren volgens hen met hoofd (kennis verwerven en kunnen toepassen), hart (vertrouwen ontwikkelen en er vertrouwd mee raken) en handen (er mee aan de slag gaan en ervaring op doen). Leerlingen handel leren het liefst via de volgorde 'hart, handen, hoofd', terwijl bijvoorbeeld leerlingen techniek leren via 'hoofd, handen, hart'. Zie ook het hoofdstuk 'Het zwarte gat dichten' uit de MBO 2010-publicatie Met het oog op talent (pdf).
  Ik vind de benadering van verschillende leervoorkeuren wel zinvol. Toch vond ik de sprekers wel erg sterk generaliseren. Ik vraag me af of er daadwerkelijk 'bewijs' is voor de koppeling 'leervoorkeuren - domein'.

Links Leon Simons, rechts Wilfred Rubens. Foto: cviweblog

Al met al een zinvolle dag. Ik vind het goed dat het Consortium voor Innovatie de tien beste presentatie van de managementconferentie nog eens in de vorm van een conferentie heeft aangeboden. Volgens mij bereiken ze hiermee in potentie ook een andere doelgroep ('gewone'docenten, in plaats van managers). Of dat daadwerkelijk zo is, zal de toekomst moeten uitwijzen. Want zo iets moet groeien.

Top 10 presentaties Managementconferentie Netwerken: bijdrage plateauplanning

Ik mocht gisteren met mijn CvB-lid Leon Simons de workshop herhalen, die wij hebben verzorgd tijdens de afgelopen managementconferentie van het Consortium voor Innovatie. De tien beste presentaties van dit congres werden gisteren namelijk nog eens aangeboden, en onze workshop hoorde daar schijnbaar bij.

Onze sessie ging (weer) over de plateauplanning: een aanpak die we gebruiken bij de invoering van competentiegericht leren, en voor de verantwoording hiervan.

Tijdens de sessie hebben we weer gevraagd naar opvattingen van de aanwezigen over de voordelen en beperkingen van deze aanpak. Wat opvalt in vergelijking met verleden keer, is vooral de overeenstemming over de voordelen.

Als voordelen noemden de aanwezigen:

• Het is een integrale aanpak, die de samenhang benadrukt.
• Het is een transparante aanpak.
• De aanpak reduceert de complexiteit van de materie.
• Je maakt de invoering van CGO concreet door het in 'hapklare'brokken te verdelen. Competentiegericht leren krijgt hierdoor 'handen en voeten'.
• Het kan als een goed communicatiemiddel werken.
• Het kan worden gebruikt als een instrument voor cultuurverandering.

Beperkingen werden ook genoemd:

• Behalve dat het de complexiteit van de materie reduceert, is de aanpak ook arbeidsintensief en best complex.
• Er kan gemakkelijk ruis in de communicatie ontstaan, doordat de planning aan de top van de organisatie plaats vindt, en een lange weg te gaan heeft naar de werkvloer.
• De aanpak kan leiden tot verstarring.
• De aanpak zegt niets over de interventies die je pleegt, en die zijn vooral bepalend voor het succes.

Wat verder opviel was dat de aanwezigen verdeeld waren over de vraag of je deze aanpak op alle niveaus in de organisatie kunt gebruiken. Daarnaast ging de discussie o.a. over de aannames die ten grondslag liggen aan bepaalde doelen in relatie tot de beoogde gevolgen. Aannames, die soms gebaseerd zijn op intuïtie (voortkomend uit ervaring).

Ik zal dit weekend wat uitgebreider reflecteren op dit congres. Je kunt wel al de 'aantekeningen' in CoveritLive bekijken (liever op een aparte pagina?):

De bijdrage van virtuele werelden aan betere en/of vernieuwde manieren van leren

Margreet van den Berg vroeg mij onlangs of ik het gebruik van virtuele werelden binnen het onderwijs eens wilde leggen langs de 'meetlat' van de pijlers van digitale didactiek. Met andere woorden: kunnen virtuele werelden (of virtuele omgevingen) bijdragen aan betere en/of vernieuwde manieren van het vormgeven van leeractiviteiten? In deze blogpost doe ik daar een poging toe. Ik kijk daarbij vooral ook naar de toegevoegde waarde van virtuele werelden ten opzichte van het 'gewone' internet. Ik richt me daarbij voornamelijk op eigenschappen van virtuele werelden. Je kunt virtuele werelden -net als andere leermiddelen en media- namelijk ook zodanig inzetten dat ze niet leiden tot betere en/of nieuwere manieren van leren.

Relaties leggen

Je kunt via virtuele werelden in contact komen met diverse bronnen, waar je zonder technologie geen toegang zou hebben. Ook kun je dankzij virtuele werelden in contact komen met personen, waar je anders geen toegang toe zou hebben. Ten opzichte 2D-omgevingen is er met name in het laatste geval duidelijk sprake van een meerwaarde van virtuele werelden. Doordat je personen daadwerkelijk kunt zien, lijken virtuele werelden meer op de 'echte', fysieke, wereld. Dit vergroot vermoedelijk het gevoel van sociale verbondenheid, hetgeen de motivatie ten goede komt.
Een nadeel  is, dat er minder mensen in een virtuele wereld aanwezig zijn dan op het 'gewone internet'.

Creëren

Het is binnen virtuele werelden heel goed mogelijk om lerenden artefacten te laten ontwikkelen, of om lerenden onderzoek te laten doen (bijvoorbeeld binnen een gesimuleerde werkelijkheid). Een voordeel ten opzichte van het 'gewone' internet, is dat je de mogelijkheid hebt om veel meer verschillende artefacten te ontwikkelen. Je kunt online tekst produceren, audio, video, mindmaps, animaties of games. Een 3D omgeving stelt lerenden in staat om enerzijds levensechte objecten te maken, maar ook om een veel groter beroep te doen op de verbeeldingskracht en creativiteit van lerenden. Het is bijvoorbeeld veel eenvoudiger om als aankomend docent in een virtuele wereld je ideale school vorm te geven, en daarover te communiceren. Met 'gewone' internettechnologieën is dat veel lastiger.
Een belangrijke beperking betreft de leercurve: creatief creëren binnen een virtuele wereld is bepaald niet eenvoudig.

Naar buiten brengen

Binnen een virtuele wereld kun je ook de door jou ontwikkelde artefacten publiceren en delen met anderen (wat motiverend werkt). Een nadeel is dat je publiek beperkter is, in vergelijking tot het 'gewone' internet. Er is veel minder 'publiek' aanwezig, en gebruikers komen minder snel bij jou terecht via zoekmachines.

Transparant maken van het denken en samenwerken

Ik heb onvoldoende 'dieptekennis' van virtuele werelden om hierover een uitspraak te doen. Worden de interacties tussen avatars en de handelingen van avatars binnen een virtuele wereld gelogd? Worden die data zodanig opgeslagen dat ze ook geanalyseerd kunnen worden? Dan zouden virtuele werelden bijdragen aan deze pijler van digitale didactiek.

Leren leren en metacognitieve ontwikkeling

De vergrootte zichtbaarheid van leer- en samenwerkingsprocessen leidt er toe dat lerenden beter leren leren. Het is voor mij echter de vraag of virtuele werelden hier aan toe bijdragen. Peer feedback en zelfreflectie zijn daarnaast ook leeractiviteiten die een bijdrage kunnen leveren aan metacognitieve ontwikkeling van lerenden. Je kunt uiteraard peer feedback toepassen in virtuele werelden, maar het is de vraag wat de toegevoegde waarde hiervan is ten opzichte van bijvoorbeeld applicaties als een elektronische leeromgeving, Skype of Elluminate. Persoonlijk gaat mijn voorkeur uit naar tools zoals een e-portfolio (het schrijven van feedback leidt vaak tot zorgvuldige formuleringen).

Competenties centraal stellen

Ik kan mij voorstellen dat lerenden in een virtuele wereld, bijvoorbeeld in een besloten ruimte, zelf ontwikkelde artefacten laten zien die informatie geven over competenties. Met name op het gebied van creativiteit kan dit goed werken. Ik kan me ook voorstellen dat binnen een virtuele wereld een simulatie wordt vormgegeven, waarin lerenden bepaalde werkzaamheden moeten uitvoeren. Ik denk daarbij bijvoorbeeld aan bepaalde processen nabootsen. Denk aan de te nemen stappen in het geval iemand onwel wordt (voor bedrijfshulpverleners). Beoordelaars kunnen die handelingen dan observeren.
Daarnaast kunnen lerenden ook in een ruimte communiceren over de competentieontwikkeling met degenen die feedback moeten geven op hun ontwikkeling. Je kunt daarbij ook emoties tonen, iets dat binnen een 2D-omgeving vaak lastig gaat (bij videoconferencing is dat overigens wel weer mogelijk).

Flexibiliteit

3D-omgevingen hebben op het gebied van virtuele werelden m.i. geen toegevoegde waarde ten opzichte van het 'gewone' internet, als het gaat om flexibiliteit. Lerenden zijn niet sterker in staat op tijd- en plaatsonafhankelijk te leren, in eigen tempo te leren, 'just in time' te leren te differentiëren naar leerbehoefte. Uiteraard wel in vergelijking tot 'face to face' leren. Als je virtuele werelden vergelijkt met het 'reguliere internet' dan is m.i. zelfs sprake van een meer beperkte flexibiliteit omdat virtuele werelden volgens mij minder makkelijk te gebruiken zijn via smartphone's.

Selectieve informatiereductie

Ben je in staat om met behulp van virtuele werelden gemakkelijker en beter patronen binnen massa's informatie te herkennen, en relevante informatie te filteren? Volgens mij niet. Ik kan althans geen toepassingen van virtuele werelden in relatie tot deze achtste pijler van digitale didactiek bedenken.

Integratie multimedia

Kun je met behulp van virtuele werelden multimedia (gecombineerd) binnen leeractiviteiten integreren? Ik denk het wel. Je kunt verschillende multimedia objecten binnen een virtuele wereld gecombineerd gebruiken. Daarbij heb je de mogelijkheid om heel verschillende krachtige leerruimtes (learning spaces) te ontwikkelen. De mogelijkheden van virtuele werelden voor deze negende pijler zijn m.i. groter dan de gebruikelijke internettechnologie, juist omdat de leerruimtes 'levensechter' zijn.

Intrinsieke motivatie bevorderen

De tiende pijler van digitale didactiek heeft betrekking op het motiverende karakter van internettechnologie. Ik denk dat virtuele werelden sterk appelleren aan autonomiegevoelens (ik kan zelf leerruimtes inrichten en objecten ontwikkelen) en aan een gevoel van sociale verbondenheid (je ervaart sterker -waarschijnlijk zelfs sterk dan bij social software- dat je samen met anderen werkt en leert, omdat je de ander daadwerkelijk binnen de virtuele wereld ziet). Dit bevordert de intrinsieke motivatie, en daarmee ook leerprestaties. De positieve invloed op de intrinsieke motivatie hangt overigens ook sterk af van de wijze waarop je een virtuele wereld inzet. Verplichte hoorcolleges binnen een virtuele wereld hebben niets te maken met een gevoel van autonomie.

Al met al is er een aantal manieren waarop virtuele werelden leeractiviteiten op een betere en nieuwere manier kunnen helpen vormgeven. Beter en nieuwer, ook in vergelijking tot de 'traditionele internettechnologieën' zoals elektronische leeromgevingen als BlackBoard, Fronter of N@tschool. Een belangrijk knelpunt hierbij is m.i. de toegankelijkheid van virtuele werelden. Je hebt vaak speciale technologie nodig, en het 'produceren' van content is bepaald niet eenvoudig.

Workshop digitale didactiek 2.0

Vandaag verzorg ik een workshop over digitale didactiek 2.0 tijdens het congres E-learning 2.0 in het onderwijs. In deze workshop ga ik in op de toegevoegde waarde die social software kan hebben voor leren.

Hier vind je mijn presentatie.

Didactisch Gebruik Social Software

View more OpenOffice presentations from wrubens.

Volg het congres via CoveritLive.

E-learning 2.0 in het onderwijs via CoveritLive

Morgen vindt in Rotterdam het congres E-learning 2.0 in het onderwijs plaats (georganiseerd door SBO). Ik verzorg 's middags een workshop over 'digitale didactiek 2.0'. Ik heb voor de verslaglegging een sessie van Coveritlive aangemaakt. Via onderstaand script kun je vanaf morgenvroeg 9 uur de bijdragen volgen, en mee discussiëren.

Als je de Twitter hash tag #el20ond gebruikt, verschijnt je bijdrage in beeld. Daarnaast heb ik een aantal mensen uitgenodigd panellid te zijn.

Veranderingen op het gebied van corporate learning

Josh Bersin signaleert fundamentele veranderingen op het gebied van interne bedrijfsopleidingen met behulp van technologie. Hij onderscheidt daarbij vier fasen. Op dit moment bevinden we ons volgens Bersin in de overgang tussen de fase 'blended and informal learning' naar 'collaborative, talent-driven learning'. Daarbij geeft hij gelukkig wel aan dat bepaalde vormen van leren niet worden ingeruild voor andere vormen.

Ik raad je aan verder te kijken dan de labels, die Bersin gebruikt. Die zijn erg arbitrair. Maar de ontwikkeling die hij beschrijft is herkenbaar. Er is bijvoorbeeld meer aandacht gekomen voor de 'blend' van leeractiviteiten, of voor meer informele vormen van leren. Nu wordt er bijvoorbeeld sterk gekeken naar de mogelijkheden van social networking voor leerdoeleinden, en omarmen opleiders informele manieren van leren (waardoor een zekere mate van formalisering optreedt).

Deze ontwikkelingen leiden ook tot nieuwe uitdagingen, schrijft Bersin:

Our research members now tell us that the biggest help they need is not in developing new content, but rather building the organizational learning culture and understanding the new skills and disciplines they need to be effective.

Om hier grip op te krijgen, heeft een medewerker van Bersin -zoals het een goed adviesbureau betaamt- een Enterprise Learning Framework® ontwikkeld.

Opvallend is dat Bersin nog steeds uit lijkt te gaan van opleidingsafdelingen, terwijl Jay Cross en Clark Quinn denken dat deze afdelingen hun langste tijd gehad hebben. Zij kijken op een meer geïntegreerde manier tegen leren en werken aan.  Bersin sluit m.i. meer aan bij de bestaande opvattiingen  over leren binnen organisaties.  Vanuit commercieel oogpunt waarschijnlijk een slimme zet.

Planten determineren met je mobiele telefoon?

Ik heb vandaag heerlijk gewandeld door de Ooijpolder bij Nijmegen. Je kunt daar onder andere boerenlandpaden bewandelen, zodat je dwars door weilanden loopt. Onderweg kom je dan tal van vogels en bloemen tegen.

Tijdens het wandelen vroeg ik me af of er geen applicatie voor mobiele telefoons bestaat waarmee je foto's van dieren en bloemen kunt maken, die je ter plekke kunt determineren.Je kunt natuurlijk de foto naar een expert mailen, maar dat bedoel ik uiteraard niet.

Mijn iPhone heeft wel de applicatie Shazam waarmee ik liedjes op de radio kan analyseren. De liedjes worden vergeleken met de inhoud van een database, waarna je de titel en artiest te zien krijgt. Je kunt vervolgens naar de clip op YouTube gaan, of het lied aanschaffen.

Zou een vergelijkbare database niet voor diersoorten of planten bestaan? Lijkt me een mooie toepassing van mobile learning.

QR-codes en m-learning

Volgens "M-learning is good" bieden barcodes en QR-codes interessante mogelijkheden voor mobile learning:

• Je kunt fysieke objecten voorzien van QR-codes, en zo de fysieke wereld verbinden met digitale informatie. Dat gebeurt bijvoorbeeld in musea.
• Je kunt boeken voorzien van QR-codes en de papieren informatie aanvullen met bijvoorbeeld multimedia.
• Personen kunnen via QR-codes meer informatie geven over zichzelf. Bijvoorbeeld door het LinkedIn-profiel via een QR-code op een visitekaartje toegankelijk te maken (hoeven mensen de URL niet meer in te tikken).
• De favoriete toepassing van de auteur is overigens

  a person could annotate an experience based on the event identified by the QR code or bar code and that annotation could include pictures, audio and video from the event (all captured with the mobile device of course)

Via Delicious heb ik inmiddels verschillende bronnen over QR-codes verzameld. Onder meer tools waarmee je deze codes kunt maken.