Wilfred Rubens: technology enhanced learning

De computer wordt menselijk (#in)

De volgende generatie computer wordt meer menselijk en sociaal intelligent. Your Next Computer May Know How You Feel schrijft over onderzoeksprogramma's die "emotion recognition and modeling in speech processing" verkennen. Computers bespeuren dan veranderingen in stemmingen, gevoelens en houdingen. Zij doen dat op basis van gezichtsuitdrukkingen, gesproken en geschreven tekst. De onderzoeksprogramma's willen ook rekening houden met de culturele component.

Het artikel ziet ook didactische toepassingen. Een geautomatiseerd begeleidingssysteem kan bijvoorbeeld snel ontdekken als een lerende zich verveeld of ergert. En daar vervolgens op inspelen.

Ik vind dit een mooie ontwikkeling, al denk ik dat de volgende generatie computer nog niet zo slim zal zijn. Los daarvan zal het een poos duren voordat dergelijke geautomatiseerde begeleidingssystemen zijn ontwikkeld en geadopteerd.

Dergelijke slimme didactische toepassingen leiden er toe dat leersituaties meer gepersonaliseerd zullen worden. Tegelijkertijd zal een groot deel van de huidige generatie docenten waarschijnlijk een 'big brother'-associatie krijgen bij deze toepassing.

Connecties zijn zuurstof voor jongeren (#in)

Vraag 200 studenten om 24 uur lang af te zien van alle media gebruik, en laat hen daarna over hun ervaringen bloggen. Dit experiment is uitgevoerd aan de universiteit van Maryland. Spotlight magazine schrijft er over.

Jongeren kunnen niet zonder media. Geen media betekent geen contact met vrienden en familie. En zij hebben de behoefte om continu in contact te staan met vrienden. Dankzij sociale netwerken krijgen zij ook toegang tot een 'grotere wereld' dan de vriendenkring,

De studenten kunnen goed zonder TV en krant, maar niet zonder apparaten zoals de iPod. Nieuws komt vaak tot hen via vrienden ("Information is about connection"). Zij maken veelal geen onderscheid in nieuws en persoonlijke informatie.

De belangrijkste conclusie uit dit onderzoek luidt

the portability of all that media stuff has changed students’ relationship not just to news and information, but to family and friends — it has, in other words, caused them to make different and distinctive social, and arguably moral, decisions.

Mogelijk hebben mensen van nature de behoefte om voortdurend met elkaar in contact te staan. Bij ouderen is die behoefte wellicht verminderd omdat wij niet vanaf onze jonge jaren de beschikking hadden over technologie die dit mogelijk maakte. Jongeren zijn opgegroeid met mobiele en draadloze technologie die er voor zorgt dat jongeren zij altijd met elkaar verbonden kunnen zijn. 

Connecties zijn voor hen als zuurstof, zo blijkt uit deze studie. Als het onderwijs deze werkelijkheid negeert, dan wordt zij betekenisloos voor jongeren. Je kunt je dus maar beter bewust zijn van het belang van media voor jongeren, deze technologie gebruiken binnen krachtige leeromgevingen en jongeren leren slim om te gaan met deze media en met hun connecties.

Powerpoint is geen excuus-Truus (#in)

Een recent artikel in de New York Times levert scherpe kritiek op Powerpoint. Dit presentatieprogramma zou ons 'dom' maken. Complexe problemen kunnen niet worden gereduceerd tot enkele 'bullits'. Powerpoint zou een illusie van begrip en controle kunnen creëren. Het programma

stifles discussion, critical thinking and thoughtful decision-making.

De voorbeelden in het artikel betreffen het Amerikaanse leger, waar Powerpoint-presentaties schijnbaar overvloedig worden gebruikt en er schijnbaar steeds meer weerstand komt tegen deze applicatie. Ook binnen het onderwijs is kritiek op "death by Powerpoint".

Niet terecht, vindt Chris Clark

The painter is more often the problem than the canvas. Presenters most often cause PowerPoint misuse through laziness, lack of imagination, and inertia.

Er zijn ook slechte boeken, maar niemand pleit er voor om het boek als medium af te schaffen. Zelfs niet als binnen het onderwijs uitsluitend boeken worden gebruikt als leermiddel. Clark is daarom voorstander van een creatiever gebruik van presentatieprogramma's, bijvoorbeeld in de vorm van een presentatiebingo.

Ik moet zeggen: het New York Times-artikel heeft mij ook verbaasd. Hoe kun je een applicatie de schuld geven van bepaald menselijk gedrag? Of je nu Powerpoint, Apple's Keynote, Prezi of een andere presentatietool gebruikt: het gaat om het uiteindelijke resultaat, dat niet uitsluitend afhankelijk is van het gereedschap. Met Prezi kun je een chaotische presentatie maken, en ook een Keynotebijdrage kun je vol 'bullits' stoppen. Natuurlijk: tools hebben eigenschappen, die gedrag uitlokken. Dat neemt niet weg dat Powerpoint cs nooit gebruikt mogen worden als excuus-truus voor het eigen onvermogen.

Weg met de ideologie van controle en conformisme binnen het onderwijs (#in)

Bruce Hammonds weet zijn kritiek op standaardisatie van het onderwijs, en de bijbehorende manier van beoordelen, altijd mooi te verwoorden. Ook nu weer.

Hammonds spreekt van een

failing scientific management ideology of control and conformity.

Volgens hem is het echte probleem van het onderwijs dat we er niet in slagen het verlangen om te leren levend te houden. We weten jongeren onvoldoende intrinsiek te motiveren en betrokken te houden. Door curricula vol te stoppen met niet-authentieke taal- en rekenprogramma's inspireer je jongeren bepaald niet. Hammond adviseert daarom

keep you mind open to anything that might inspire learning.(...) Our focus ought to be on widening our (and our students) areas of interest.

Het onderwijs moet af van de obsessie van meten, en van technocratische overheden, schrijft hij. 

Stand van zaken ICT in het Schotse onderwijs (#in)

De Schotse afdeling van JISC heeft voor de vierde keer een zogenaamde ETNA-studie uitgevoerd. In deze studie staat het gebruik van ICT en de houding van het Schotse vervolgonderwijs ten aanzien van technologie centraal. Daarbij kijkt men naar zeven groepen cohorten (variërend van docenten, middenmanagers, ICT'ers tot lerenden).

Enkele opvallende bevindingen zijn:

• ICT is alom aanwezig binnen het Schotse vervolgonderwijs. Alle betrokkenen hebben voldoende toegang tot technologie.
• Op nagenoeg allerlei terreinen is het gebruik van ICT in het Schotse onderwijs sterk toegenomen, zo laten de diverse grafieken in het rapport zien.
• Zowel docenten als lerenden zijn van mening dat elektronische leeromgevingen (ELO) een belangrijke rol spelen bij de realisatie van krachtige leeromgevingen. De elektronische leeromgeving wordt ook veel toegepast. Wel constateert het rapport dat de ELO nogal traditioneel wordt gebruikt als publicatieplaform. De ELO BlackBoard wordt met 54% het meest gebruikt, Moodle komt met 27% op plaats twee.
• Interactieve whiteboards zijn ook wijd verspreid binnen het Schotse onderwijs, hoewel de samenstellers nog steeds weerstand bij docenten bespeuren. Videoconferencing komt maar moeizaam van de grond. Het gebruik van e-portfolio's is een onontgonnen terrein.
• Het rapport constateert dat docenten over het algemeen over basisvaardigheden op het gebied van ICT beschikken. Op het gebied van integratie van ICT binnen het onderwijs, en wat betreft specifieke onderwerpen zoals online assessments, moet nog het nodige gebeuren.
• Docenten staan in het algemeen positief ten aanzien van het gebruik van ICT voor leren en doceren:

  There are, of course, some reservations and an insistence that technology should never wholly supplant traditional delivery and human interaction.

  Ook lerenden maken hetzelfde voorbehoud ten aanzien van (t)e-learning.
• Lerenden voelen zich over het algemeen erg vertrouwd met de gebruikte technologie.
• Het fenomeen dat lerende hun eigen technologie mee nemen en verwachten toegang te hebben tot alle websites, leidt tot fricties binnen onderwijsinstellingen.

De Schotse situatie lijkt al met al op de Nederlandse, als je het mij vraagt.

Britse ondernemingen ontevreden over hun leermanagementsysteem (#in)

Als ik het bericht British enterprises concerned about LMS standards mag geloven zijn Britse ondernemingen in overgrote meerderheid ontevreden over hun leermanagementsysteem (LMS). Slechts 30% geeft aan tevreden te zijn met de resultaten van het gebruik van hun LMS. Slechts 17% van de LMS gebruikers zou de huidige leverancier bij anderen aanbevelen.

Daarom, aldus het bericht, is het belangrijk om de huidige business needs nauwkeurig in kaart te brengen en helder te formuleren wat je met een LMS wilt bereiken.

Het is voor veel organisaties lastig om concreet aan te geven wat ze met hun LMS (of elektronische leeromgeving) willen bereiken. Meestal draagt een LMS ook slechts bij aan de verwachte resultaten, en is het lastig een verband tussen doel en middel aan te tonen. Bijvoorbeeld aan het beter en efficiënter voorbereiden van medewerkers op nieuwe taken.

Ik vermoed ook dat de ontevredenheid met een LMS te maken heeft met andere oorzaken zoals de gebruikersvriendelijkheid, stabiliteit en betrouwbaarheid van de omgeving. Overigens is het wel van belang verwachtingen duidelijk te managen.

Hoe (vooral) jongeren internet gebruiken voor leren (#in)

Graham Attwell illustreert in How we use technology and the Internet for learning hoe met name jongeren door middel van internet leren.

Young people today are collecting their treasure to make their own meanings of objects they discover on the web.

57% van de jongeren, blijkt uit Brits onderzoek, gebruikt het internet voor huiswerk (liever dan boeken), 15% gebruikt het internet voor leren dat niets te maken heeft met school. Ook uit eigen onderzoek -waar ik nog bij betrokken ben geweest- maakt Attwell op dat het midden- en kleinbedrijf ICT vooral inzet voor informeel leren (en minder voor formeel leren). Dat onderzoek heeft overigens niets te maken met jongeren. Hij concludeert:

Thus we can see the ways in which technology and the internet is being used for constructing knowledge and meaning through bricolage and through developing and sharing content. This takes place through extended social networks which both serve for staying in touch with friends but also for seeking information and for learning in a participatory culture.

Vygotsky en de persoonlijke leeromgeving

In een zeer uitvoerige blogpost probeert Graham Attwell een verband te leggen tussen de opvattingen van de in 1934 overleden Lev Vygotysky en de hedendaagse persoonlijke leeromgeving.

Volgens Attwell ondersteunt een persoonlijke leeromgeving individueel en samenwerkend leren in diverse contexten. Daarnaast bevordert de persoonlijke leeromgeving de autonomie van lerenden, en hun vermogen om zelf invloed uit te oefenen op het eigen leren. Een persoonlijke leeromgeving bestaat uit artefacten. Volgens Vygotsky zijn artefacten altijd cultureel, historisch en institutioneel bepaald. Je zou dus kunnen zeggen dat een persoonlijke leeromgeving (en ook een elektronische leeromgeving) nooit 'neutraal' is. Dat wil zeggen: een leeromgeving gaat altijd uit van bepaalde veronderstellingen over kennisontwikkeling en leren (bijvoorbeeld van een onderscheid tussen experts en 'onwetenden').

Vygotsky ging ervan uit dat leren een sociaal proces is. Leren doe je samen met anderen, onder meer met hen die meer kennis hebben (‘More Knowledgeable Others’). Een essentieel element hierbij is de zone van naaste ontwikkeling: met de nodige ondersteuning, en in dialoog met anderen, kunnen lerenden leerprestaties realiseren waartoe zij autonoom niet in staat zijn. Attwell schrijft over de relatie tussen de persoonlijke leeromgeving en de zone van naaste ontwikkeling (ZPD) onder meer:

The role of a Personal Learning Environment may be not only that of a tool to provide access to ‘More Knowledgeable Others’ but as part of a system to allow learners to link learning to performance in practice, though work processes. And taking a wider view of artefacts as including information or knowledge accessed through a PLE, reflection on action or performance may in turn generate new artefacts for others to use within a ZPD.

Hij benadrukt daarbij het belang van artefacten van een persoonlijke leeromgeving die de lerende in staat stellen modellen en concepten te visualiseren en te representeren. Ook zou de persoonlijke leeromgeving gereedschappen moeten hebben die de lerende stimuleert op een betekenisvolle manier te reflecteren.

Graham Attwell maakt duidelijk dat je heel wat eisen moet stellen aan het ontwerp van een persoonlijke leeromgeving, wil sprake zijn van 'sociaal leren' zoals Vygotsky dat heeft bedoeld. Ik denk daarbij niet eens zo zeer aan functionaliteiten (tools), maar vooral aan templates die lerenden structuur en houvast bieden om te komen tot een dialoog en reflectie. Met het louter combineren van web 2.0-applicaties ben je er overduidelijk niet.

Effectieve beroepspraktijkvorming. Pleidooi voor co-creatie van school en leerbedrijf (#in)

Het discussiestuk Effectieve beroepspraktijkvorming. Pleidooi voor co-creatie van school en leerbedrijf staat al langer op mijn 'waard om over te bloggen'-lijst. Bert van Veldhuizen schetst namens 'OOG voor het MBO' hierin de contouren van een visie op praktijkleren in het beroepsonderwijs. In de diverse publicaties over beroepspraktijkvorming (BPV) ontbreekt zo'n visie vaak. Dergelijke publicaties lijken vooral incidenten centraal te stellen.

Deze publicatie besteedt beknopt aandacht aan de discussie over de BPV. In dit discussiestuk wordt echter een lans gebroken voor de ontwikkeling van een beroepsidentiteit, in samenhang met het ontwikkelen van bekwaamheden die voor de directe beroepsuitoefening noodzakelijk zijn.

De beroepsidentiteit ontwikkelt zich door (reflectie op) grenservaringen, een ervaring waarin de persoon stuit op de grenzen van zijn eigen mogelijkheden. De emoties die dat oproept vormen het vertrekpunt voor het leerproces en de (her)definitie van de eigen identiteit.

Juist tijdens de BPV doen leerlingen 'grenservaringen' op. Om een beroepsindentiteit te kunnen ontwikkelen is het noodzakelijk dat (individueel plaatsvindende) intuïtieve zingeving gevolgd wordt door een gesprek tussen leerling, praktijkopleider en loopbaanbegeleider. Vandaar dat co-creatie van opleiding en stagebedrijf zo belangrijk zijn. Andere cruciale voorwaarde voor succesvol leren zijn 'agency' en 'affordances' (zie pagina 8).

Dit betekent concreet dat leerwerkactiviteiten zodanig worden gepland dat sprake is van een continue ontwikkeling. Opdrachten worden steeds complexer en uitdagender. Aanvankelijk zoeken leerlingen vooral steun bij externe hulpbronnen (zoals begeleiders van school). Naar verloop van tijd vallen zij meer terug op interne hulpbronnen (van het leerbedrijf zelf).

School en leerbedrijf zijn dus beiden essentieel voor een kwalitatief goede BPV. Daarnaast zal veel aandacht moeten worden geschonken aan het ontwerp van de BPV. Het discussiestuk bevat veertien aanbevelingen die mede daarop gericht zijn.

Tips voor community vorming

Building Trust in Your Online Community bevat tips voor docenten die online communities in het onderwijs willen vormgeven. Volgens de auteur moet je onder meer persoonlijk worden, eerlijk en open zijn, kennis met anderen delen en niet opgeven. Hij adviseert ook:

Maintain Consistency – This is true in all ways. The community discussion standards that you build in your communities need to be enforced for everyone present. Maintaining consistency will allow your students to be comfortable in your space, understanding what happens there and able to concentrate on what they are being asked to do.

Verder pleit de auteur er onder meer voor dat je lerenden moet durven laten experimenteren met tools en manieren van communiceren.

Stephen Downes vindt deze tips waardevol voor online presence. Hij gelooft niet dat je een online community kunt vormen of bouwen. Ik deel zijn mening niet. Netwerken ontwikkel je niet. Die ontstaan. 'Gemeenschappen' kun je wel organiseren. Volgens mij haalt Downes hier netwerken en communities door elkaar.

Lees ook mijn oude blog posts Ontwikkelingsfasen van een community, levels of trust en tools en Leren in een community of netwerk.