Wilfred Rubens: technology enhanced learning

OEB2009: neurowetenschappen zeggen niets over onderwijspraktijk

De laatste sessie, die ik van de Online Educa Berlin heb bezocht, ging over 'het brein'. Neurowetenschapper Hauke Heekeren van de Vrije Universiteit Berlijn vertelde op een hele heldere manier over technologieën die het mogelijk maken meer te weten te komen over de werking van het brein. Zo kunnen we bijvoorbeeld zien dat mensen met Asperger (deel uitmakend van het autistisch spectrum) een dikkere cortex hebben.

Je kunt echter niet stellen dat er zo iets bestaat als een 'leercentrum' in het brein. Er is eerder sprake van dynamische netwerken in de hersenen die relevant zijn voor leren. Volgens Heekeren moeten we uitspraken over leren, gebaseerd op neurowetenschappen, met scepsis benaderen.

Neuroscience gives no prescriptions for instructional design, only descriptions.

Neurowetenschappen vertellen je niet hoe je je onderwijs moet inrichten, daar heb je leerpsychologen en onderwijskundigen voor. Heekeren leverde ook kritiek op mensen die beweren dat je jongeren op school niet moet leren te plannen, omdat hun hersenen nog niet zijn uitontwikkeld. Daar gaan neurowetenschappers niet over. De integratie van neurowetenschappelijke data in gedragswetenschappen is veel lastiger dan je zou denken.

Heekeren kreeg via Skype bijval van Daniel Willingham. Willingham is auteur van het boek Why Don't Students Like School? en het paper How educational theories can use neuroscientific data. Mind, Brain, and Education (2007). Willingham stelde:

What is the value added of neuroscience for teaching practice? That is snake oil

Ik moet eerlijk bekennen dat ik dit geluid een verademing vind ten opzichte van de hype die momenteel in Nederland heerst om meer aandacht te besteden aan de werking van de hersenen, om van daaruit conclusies te trekken voor didactiek.

Met dank aan Jeroen Bottema, die ook flink heeft getwittert over deze sessie.

Podcast cursus en connectivisme

Een paar dagen geleden schreef ik over de de podcast die Cindy de Smet (aka Smetty) ging maken op basis van een interview met Erwin van Hunen (@mobileviking) en mij, in het kader van een opdracht voor de "Connectivisme-cursus" van George Siemens en Stephen Downes.

Deze podcast staat inmiddels online.

• Deel 1 over persoonlijke leeromgevingen en de impact van ICT op ons leren.
• Deel 2 over Cindy's persoonlijke leeromgeving, het concept connectivisme versus een cursus, en het verschil tussen een LMS en PLE.

Nuttige onwetenheid en co-creatieve didactiek

Willem Karssenberg mailde mij de afgelopen week het paper Unlearning How to Teach van Erica McWilliam. De auteur stelt hierin dat onze gewoontes op het gebied van leren en doceren 'dodelijk' zijn in onze huidige samenleving, die een veel groter beroep doet op zaken als creativiteit en probleemoplossend vermogen (high concept/high touch). Zij pleit in navolging van Zigmunt Bauman voor een leercultuur waarin veel meer ruimte is voor experimenteren en co-creatie in plaats van uitleg via instructie.

In Bauman’s “liquid-modern” social world, the work of assembling and structuring new social relations is no more important than the work of “keeping them eminently dismantlable” (p.22). His focus moves beyond the individual and the cognitive to incorporate the moral and the aesthetic, and the interplay among these various social elements

Voor de docent impliceert dit niet zo zeer dat h/zij meer begeleider moet worden, maar 'bemoeial' (meddler). De docent kan niet meer alles weten, en moet ook niet meer alles weten. Zolang je maar weet hoe je kennis kunt opdoen, en de beschikking hebt over een krachtig 'leernetwerk'. McWilliam spreekt van "useful ignorance" als een gelegenheid voor didactische mogelijkheden.

Rather than teachers delivering an information product to be ‘consumed’ and fed back by the student, co-creating value would see the teacher and student mutually involved in assembling and dissembling cultural products.

Het pleidooi van Erica McWilliam voor een "co-creative pedagogy" kom je -in andere bewoordingen- wel vaker tegen. Het mooie van haar paper is vooral de verbinding die zij legt tussen zeer diverse bronnen (zoals Richard Florida, Daniel Pink en Zigmunt Bauman). Ondanks dat het paper twee jaar oud is, vind ik haar betoog daarom nog steeds lezenswaardig.

Bizar: je kunt het artikel voor 23 pond in HTML- of PDF-formaat kopen of als Word-document gratis downloaden (via Google kun je ook een html-versie van dit bestand bekijken).

Leren in netwerken via een cursus: botsende paradigma's?

Gisteravond heb ik samen met Erwin van Hunen (@mobileviking) via Skype meegewerkt aan een podcast die Cindy de Smet (aka Smetty) als opdracht moest maken voor de "Connectivisme-cursus" van George Siemens en Stephen Downes.

Het werd een interessant gesprek. Cindy vertelde onder meer dat binnen de cursus vooral sprake was van 'eenzaam leren' (mijn interpretatie). Ze volgt online presentaties, en maakt voornamelijk individueel opdrachten. Er is echter nauwelijks sprake van interactie. Lerenden geven elkaar eigenlijk geen feedback. Ook kent Cindy de andere deelnemers bijna niet (terwijl er zo'n duizend deelnemen).

Cindy vroeg zich gisteravond af of de doorlooptijd van drie maanden niet te kort is voor netwerkvorming (wat wel beoogd wordt in de cursus). Mijn reactie was: kun je wel een cursus volgens connectivistische principes opzetten? Botsen de paradigma's niet te zeer?

Leren in netwerken vindt vaak toevallig plaats. Het duurt volgens mij inderdaad een hele tijd voordat een netwerk een 'lerend netwerk' is. Er is sprake van 'losjes gekoppelde' relaties. De vrijblijvendheid is groter. Deelname vindt veelal plaats op ad hoc basis.

Steve Wheeler heeft verleden jaar geschreven over de vijf fasen die je doorloopt bij het werken met een wiki in het onderwijs. Ik denk dat deze fasen ook voorkomen bij leren in netwerken. De complexiteit is daarbij volgens mij groter doordat lerenden vanuit een intrinsieke motivatie de "exhibition"-fase en "explanation"-fase moeten doorlopen.

Volgens mij speelt een moderator (een docent, of een lerende die deze rol vervult) een belangrijke rol bij het doorlopen van de vijf fases. Bij leren in netwerken moeten lerenden dat zelf doen. Er is niemand die expliciet de rol van moderator vervult.

Deze eigenschappen van een 'lerend netwerk' verhouden zich volgens mij slecht tot het concept 'cursus' Ik denk dat je binnen een cursus eerder gebruik kunt maken van principes van een "community" (meer regelmaat en structuur, intentionele deelname, minder vrijblijvend, met moderator) dan van leren in netwerken. Maar ook dan zul je rekening moeten houden met een langere doorlooptijd.

Waarmee uiteraard niet is gezegd dat leren in netwerken niet kan werken. Integendeel. Het is alleen een heel ander concept, met eigen wetten en regels.

De podcast wordt gepubliceerd op een nieuwe blog die Cindy speciaal voor haar leerervaringen in deze cursus heeft aangemaakt: drsmetty.com.

How do I connect to people online?

Here is my contribution to D'Arcy Norman's Connect project. As said earlier, I believe it is important to research how people connect. To know who and to know where are importent forms of knowledge in our networked society.

Processes

• I scan messages.
• Others draw my attention on articles, events, news, papers, etc.
• I try to recognize patterns.
• I read.
• I reflect.
• I respond and comment.
• I try to connect different articles, events, news, papers, etc.
• I publish and share.
• I alert and retweet.
• I receive comments.
• I reflect on ther comments.
• I ask questions.
• I provide answers and help.
• I reflect.
• I publish and share.

Technology 

The most important tools are 

• Twitter (Tweetdeck and Echofon)
• My RSS feed reader Bloglines
• Social bookmarking tool Delicious
• My weblog
• LinkedIn. 

Furthermore I use 

• Slideshare
• YouTube
• Flickr
• Facebook 
• Hyves. 

My iphone, MacBook and laptop at work are the hardware I use.

Principes

• Social
• Reciprocity
• Meaningful
• Focus on importance
• Focus on patterns
• Continuously reflecting

Hoe verbind jij je met andere mensen op internet?

D'Arcy Norman is het Connect Project gestart, waarin de vraag centraal staat:

How do you connect to people online?

Hij heeft de vraag bewust 'vaag' gehouden. Meerdere interpretaties zijn mogelijk. De deadline van het project is aanstaande vrijdag.

Ik denk dat dit 'digitaal antropologische project' het begin kan zijn van een relevant onderzoek. In de huidige netwerksamenleving zijn "to know who" en "to know where" mogelijk de belangrijkste vormen van kennis.

Martin Weller hanteert wat mij betreft een zinvolle indeling om deze vraag te beantwoorden. Weller onderscheidt:

• Technologie
• Processen
• Sociale aspecten
• Principes

Met name de eerste twee aspecten en het laatste aspect vind ik relevant (sociale aspecten kun je wat mij betreft bij de anderen onderbrengen).

In dit kader raad ik je ook aan de laatste blog posts van Steve Wheeler te lezen. Steve gaat daarbij in op wat hij noemt "digital tribes". Een stam ("tribe") gebruikt cultuur om een groepsidentiteit te ontwikkelen. Dankzij technologie zijn stammen niet meer gebonden aan geografische grenzen. Wheeler stelt ook dat sprake is van de vorming van een nieuw 'cultureel kapipitaal' door de de manier waarop mensen een digitale identiteit ontwikkelen en een digitaal imago krijgen.

Cultural capital is the set of ‘invisible bonds that tie a community together’ (Curtis, 2004, p 72) without which societal cohesiveness begins to unravel.

Hoe mensen zich verbinden met anderen, en zich online verhouden tot anderen (inclusief impression management), draagt dus bij tot het nieuwe culturele kapitaal.

Is op de onderwijsmarkt ruimte voor ontwrichtende innovaties?

Russell Moench verwacht en hoopt dat internettechnologie de manier waarop wij leren drastisch zal veranderen. Drie factoren zijn daarop volgens hem van invloed:

• Online leren is goedkoper dan face-to-face leren. Je hoeft geen ruimtes te huren en niet te reizen.
• Het internet biedt veel mogelijkheden voor samenwerkend leren. Hij denkt dat lerenden net zo gemakkelijk gebruik zullen maken van e-learning applicaties voor samenwerkend leren als van platforms als MySpace of Facebook. Ook ziet hij in dit verband een belangrijke rol weggelegd voor samenwerkend leren. Hij schrijft:

  Educational experts will likely decry the rise of user-generated learning content, but this barb won’t stick long, as quality control and social standing mechanisms are only going to get more and more sophisticated.

  Moench geeft ook voorbeelden van dergelijke initiatieven (zoals eduFire).
• Internettechnologie maakt 'maatwerk' mogelijk (met name adaptieve leertechnologie). Volgens de auteur is het lastig om binnen een klassikale setting te personaliseren. Online leren heeft wat dat betreft meer mogelijkheden om rekening te houden met diverse leerbehoeften, interesses en tempo's van leren:

  Cut this, skip that, replace this, create that — this kind of personalization is light-years away from the one-size-fits-all approach of the classroom and textbook.

Hij verwacht dat deze vernieuwingen overigens vooral buiten het bestaande onderwijs van de grond zullen komen. Met name op het gebied van taalverwerving signaleert hij al diverse vernieuwende initiatieven, waarbij podcasting een belangrijke rol speelt.

De hedendaagse technologieën bieden -in vergelijking met tien jaar gelden- veel meer mogelijkheden voor kwalitatief goede (t)e-learning, volgens andere business modellen. En we kunnen ons nauwelijks voorstellen wat er over tien jaar mogelijk zal zijn. Bovendien zullen veel meer mensen tegen die tijd online leren en online samenwerken als de normaalste zaak van de wereld beschouwen. Iets wat nu nog niet het geval is. Want daar gaat Russell Moench mijns inziens wat te gemakkelijk aan voorbij. Veel mensen -ook jongeren- houden niet van volledig online leren, zelfs als dat goedkoper is.

Waar Moench ook aan voorbij gaat, is dat de 'onderwijsmarkt' niet vergelijkbaar is met bijvoorbeeld de reisbranche. Je kunt weliswaar via eduFire onderwijs kopen van docenten. Maar voor een diploma met civiel effect moet je toch naar een onderwijsinstelling.

Aangezien er maar beperkte concurrentie is op de onderwijsmarkt (zeker als het gaat om het voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs), werkt het marktmechanisme als prikkel voor innovatie daar niet. Nieuwe instituten die op een volstrekt andere manier onderwijs verzorgen, en ook nog eens een erkend diploma af mogen geven, zie ik daardoor niet snel van de grond komen.

Wellicht wel op het gebied van particulieren opleidingen, al heb ik in Nederland nog geen echte voorbeelden van transformatie gezien. Op dit moment zijn er volgens mij nog te veel twijfels of de (potentiële) kopers op de Nederlandstalige markt wel toe zijn aan een dergelijke ontwrichtende innovatie.

Ps: ik wil overigens niet pleiten voor meer marktwerking op het gebied van het onderwijs. Hier kleven verschillende bezwaren aan, waar ik hier niet op in wil gaan.

Leidt online zoeken tot afleiding of tot 'toevallig' leren?

Zoekacties op internet leveren lang niet altijd bruikbare informatie op. Je komt vaak bij heel andere onderwerpen terecht, dan waar je naar op zoek was. Dat is een bekend verschijnsel, dat volgens Jeff Stibel wel eens een neurologische verklaring zou kunnen hebben (het vrijkomen van dopamine):

When dopamine levels increase, you're inclined to do whatever it takes to maintain the "high" they generate, but when the levels decrease, you start to look for something new or a "distraction " to replace that hit.

Stibel suggereert ook dat het succes van Twitter hier uit te verklaren is (instant gratification). Hij geeft vijf tips die 'afleiding' moeten voorkomen. Drie tips zijn allesbehalve origineel (goed slapen en eten, stress en woede reduceren). Eén tip is een heel erge open deur (kijk uit voor tijdverspillers). De laatste tip luidt:

Work smarter, not longer: If you're working too hard or long hours without a break, your brain will seek out diversions at some point — whether you want it to or not. Schedule breaks in advance; you're better off putting in six productive hours than of 10 hours of mindless search engine trolling or social networking.

Aan het eind van zijn bijdrage vraagt Jeff Stibel zich af of de death of the attention span niet ook overdreven wordt. Bij de introductie van de TV en afstandsbediening werd immers hetzelfde gevreesd.

Behalve dat, heeft online surfgedrag ook voordelen. Je stuit toevallig op nieuwe informatie, die je kunt verwerken (serendipity learning, toevallig leren). En lees ook Donald Clark die schrijft over een onderzoek waaruit zou blijken dat zoeken op internet slimmer maakt (een verwijzing naar de bron ontbreekt helaas).

Leidt online zoeken tot afleiding of tot 'toevallig' leren? Het licht er maar aan hoe 'slim' je er mee omgaat.

Community maturity model

Dankzij deze blog post van Jay Cross heb ik dit Community Maturity Model ontdekt. Dit model definieert acht aspecten voor succesvol community management (op organisatieniveau). Daarnaast beschrijft dit model vier stadia, die een communtity kan doorlopen. Het is van belang dat dat per stadium sprake is van consistentie tussen de aspecten.

Foto: Jim Storer

Volgens mij is dit een bruikbaar model, bijvooreeld ook als je met een docententeam als community wilt fungeren. Ik vind 'modellen voor volwassenheid' erg bruikbaar als mentaal model, en om een ontwikkelperspectief te schetsen. Het valt me wel op dat de auteurs van het Community Maturity Model vier ontwikkelstadia formuleren, terwijl meestal uitgegaan wordt van vijf stadia.

Wat is Technological Pedagogical Content Knowledge?

Ik ben al een tijdje enthousiast over het TPACK-model (Technological Pedagogical Content Knowledge): een kader om praktisch invulling te geven aan digitale didactiek. Als je nog niet bekend bent met dit kader, dan is het artikel What Is Technological Pedagogical Content Knowledge? een aanrader. De bedenkers van TPACK, Matthew J. Koehler en Punya Mishra, illustreren dat de interactie tussen kennis van technologie, didactiek en vakinhoud noodzakelijk is om technologie met succes binnen het onderwijs toe te passen.

De auteurs geven onder meer aan dat ICT

• op verschillende manieren kan worden gebruikt,
• snel aan verandering onderhevig is,
• allesbehalve transparant is voor de eindgebruiker (hoe werkt het).

Dit in tegenstelling tot andere gereedschappen die binnen het onderwijs worden gebruikt. Bovendien hebben technologieën eigenschappen, die er voor zorgen dat ICT niet 'neutraal' is, schrijven Koehler en Mishra. Dat maakt dat zoveel onderwijsgevenden zo veel moeite hebben met de toepassing ervan. Bovendien is volgens de auteurs er geen sprake van 'de beste manier' om ICT in het curriculum te integreren:

Rather, integration efforts should be creatively designed or structured for particular subject matter ideas in specific classroom contexts.

Vervolgens beschrijven zij de onderdelen van TPACK:

• Content Knowledge. Kennis van een bepaald vakgebied, van een bepaalde discipline.
• Pedagogical Knowledge. Kennis van didactiek. Laatst kreeg ik de vraag naar de plek van de lerende in dit model. Bij TPACK valt dit onder didactiek (pedagogy).
• Pedagogical Content Knowledge. Didactiek van een bepaald vakgebied.
• Technology Knowledge. Kennis van technologie.
• Technological Content Knowledge. O.a. de impact van technologie op een bepaald vakgebied: understanding of the manner in which technology and content influence and constrain one another.
• Technological Pedagogical Knowledge. Hoe doceren en leren kunnen veranderen als je bepaalde technologieën op een specifieke manier gebruikt; het gaat dus met name om de didactische eigenschappen van ICT.

  TPK requires a forward-looking, creative, and open-minded seeking of technology use, not for its own sake but for the sake of advancing student learning and understanding.

• Technology, Pedagogy, en Content Knowledge. De interactie tussen eerder genoemde componenten.

Een prima inleidend artikel, onder meer dankzij de verschillende voorbeelden.